HISTORIZON

'Laat je raken door het verleden, ...

Peter Bergwerff: Ziek van Luther

peter bergwerffAfgelopen week was ik op een bijeenkomst over Luther. De spreker was een bezadigd mens, die zijn gehoor in de weg van een oerdegelijk betoog meenam naar het Wittenberg van 500 jaar geleden. Hij las hoorbaar en zichtbaar voor van een papier en de beamer mocht alleen zo nu en dan een conclusie of samenvatting bij ons laten indalen. Niks multimediale fratsen dus of zo. Degelijk allemaal, maar niet opwindend eerlijk gezegd.

Des te groter was mijn verbazing toen we even later samen in het herentoilet stonden. Ik had hem net minzaam wat vriendelijkheden toebedeeld. Of hij nu dáárdoor zijn vrees voor frivoliteiten overwon, ik weet het niet, maar na een moment van zichtbare aarzeling liet hij mij tegen het decor van witte kerktoilettegeltjes en  dito urinoirs zijn... sokken zien. Jawel, zijn sokken! En niet zo maar sokken. Nee, vergeleken met het vale grijsbruin van zijn domineespak waren ze niet alleen van een ongekend gedurfde kleurigheid, maar ze bevatten bovendien een boodschap: 'Hier stehe ich, ich kann nicht anders'.

Besmuikt lachte de spreker me toe. Hij had ze maar niet aan zijn publiek getoond, zei hij, want dat zou de aandacht maar hebben afgeleid. Tja. Ik denk dat de vleesgeworden veelkleurigheid uit Wittenberg van vijf eeuwen geleden, aan wie de sokkenslogan (waarschijnlijk ten onrechte) wordt toegeschreven, wat minder moeite gehad zou hebben met het publiek omhoog hijsen van zijn pij.

Je kunt het zo gek niet denken, maar op bijna alle denkbare manieren wordt ons dit jaar door landelijke en plaatselijke kerken, door presessen, priesters en zelfs door de paus, maar vooral door toeristenbureaus en de rijkelijk door hen te hulp geroepen pr-bureaus duidelijk gemaakt dat Luther een half millennium geleden de kerkelijke en politieke wereld in Duitsland opschudde. Ga bij Oldenzaal of Beek de grens over en ze vliegen je om de oren, de Lutherparafernalia en Luthersouvenirs. Die sokken uit die wc zijn er slechts één voorbeeld van. En dan zijn er verder natuurlijk de boeken, talloze boeken met talloze plaatjes en met soms krampachtige pogingen van theologen om nog iets nieuws te persen uit de monnik uit Wittenberg. Maar ook films, cd's, Lutherwijn en -koffielikeur, chocoladerepen, noten, hangertjes voor in je oren en in glas-in-lood gevatte Cranach-imitaties voor aan de muur. En verder uiteraard het inmiddels breed uitgevente Playmobilpoppetje van de monnik uit het Zwarte Klooster.

luther playmobilVergun me, maar ik ben er inmiddels een beetje ziek van. Luther komt om zo te zeggen m'n neus uit. En toch hoop ik in maart en september een week op pad te gaan naar de Oost-Duitse plekken waar zijn leven zich grotendeels afspeelde. Want er zijn weinig mensen die mij al zo lang en zo diepgaand hebben gefascineerd als juist Maarten Luther. Waarom dat zo is, ga ik op die reizen vertellen. Laat ik er hier dit van zeggen. Aan alle kanten kun je horen dat Luthers worsteling ‘Hoe krijg ik een genadige God?’ niet actueel meer is. Vandaag zou het eerder gaan om de vraag of God überhaupt wel bestaat. Oppervlakkig gezien is dat waar. Toch geloof ik dat Luthers vraag – ten diepste: ben ik wel goed genoeg? – nog steeds veel mensen bezig houdt. Op een andere manier dan toen, maar toch. In de eindeloze ratrace naar zelfverwerkelijking – religieus  of maatschappelijk, maar vaker beide –  hunkeren velen naar op z’n minst iets van bevrijding. Verlossing misschien zelfs.

U moet begrijpen: Luther is niet mijn held. Er valt nogal wat op hem aan te merken namelijk. En dat weten we. Als we onze eenentwintigste westerse geloofsbelijdenis op hem loslaten – zeg maar de ‘waarden’ die voor óns de status hebben van hemeldeugden dan wel doodzonden –, dan komt hij er bij ons niet door.

Maar geestelijk gezien herken ik wel veel in hem. En daarom doe ik dit jaar op m'n eigen manier mee met de heisa van die 500 jaar. En daar wil ik dus graag wat over kwijt, onderweg in de bus naar Eisenach, Erfurt, Leipzig, Wittenberg, Eisleben, Mansfeld en andere pleisterplaatsen uit zijn levensweg. De jaartallen en feitjes ga ik niet vertellen. Daarvoor is een uitdraai van Wikipedia voldoende. Maar ik wil graag wel proberen deze reformator van vlees en bloed in zijn tijd en omgeving te plaatsen, hem en zijn tegenstanders enigszins te doorgronden, maar hen ook naar onszelf toe te brengen, naar onze belevingswereld en de dingen die ons bezighouden.

En ik zou het mooi vinden als u erbij zou zijn. Misschien komt u net als ik tot de ontdekking dat het verhaal van 500 jaar geleden ook uw eigen verhaal is. De sympathieke reisorganisatie Historizonreizen – haar naam is haar programma – verzorgt in maart en september twee identieke reizen, elk zeven dagen lang. All in. Heeft u belangstelling, klik dan op http://www.historizon.nl/maarten-luther-mens-van-vlees-en-bloed voor nadere informatie. En kijkt u ook even op de Facebookpagina Inspiratiereizen. Want onder dat label van Historizon wordt deze reis gepresenteerd.

Overigens, als u geen gelegenheid hebt om met mij in de bus te stappen, dan kom ik ook met genoegen naar u toe. Voor uw gesprekskring, uw leesclub, uw jongerenavond (o ja, dat zeker ook), uw gemeentevergadering, uw verdiepingsweekend, of wat niet al. Een mailtje naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. is voldoende om te kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen.

Ik zie ernaar uit.

Peter Bergwerff

luther sokkenPS: Maakt u zich niet bezorgd: Luthersokken heb ik niet. En verder heb ik er geen enkel bezwaar tegen wanneer u het goede nieuws uit bovenstaand bericht door middel van een retweet of een like doorgeeft aan uw familie, vrienden en kennissen of wie het maar lezen wil.