HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

Item gefilterd op datum: november 2016 - Historizon
woensdag, 30 november 2016 16:02

Semarang

Van de steden die we bezochten vind ik deze wel de aangenaamste. Meer ruimte, schoner, wat beter onderhouden, best veel groen en toch ook wat minder druk.

Het hoofdgebouw van de Indonesische spoorwegen noemt met het gebouw met de duizend deuren. Zelf ben ik veel geweest in het hoofdgebouw van de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht. Veel heb ik door dat gebouw ge(ver)dwaald. Vol trots vertelde men mij daar dat het grootste bakstenen gebouw van Europa is en zeker het is een imposant en machtig bouwwerk. Maar dit hoofdgebouw van de spoorwegen in Indonesië is toch nog wel iets anders. Wat een prachtig, stijlvol complex. Veel glas in lood ornamenten, prachtige trappenhuizen, eindeloze gangen met aan weerzijde kamers. En inderdaad de duizend deuren (in ieder geval wel veel). Prachtig!

Zo in 1873 was men begonnen met de aanleg van een spoorweg. Vanuit Semarang, wat de belangrijkste haven was, het binnenland in. Vooral voor het transport van suiker. Het net breidde zich steeds verder uit en in 1906 werd dit hoofdkantoor gebouwd aan het toenmalige Wilhelminaplein. Na de Eerste Wereldoorlog nam het belang van Semarang langzaam af.

We zijn aan het Wilhelminaplein. Althans zo heette het in de Nederlandse tijd.

Midden op het plein staat ook weer een monument uit de Indonesische vrijheidstrijd. In oktober 1945 behaalden de Indonesiërs in de slag om Semarang een overwinning op de Japanners. Dat wordt hier herdacht. Maar ik heb mij voorgenomen om het vandaag verder niet over oorlog te hebben.

Aan het plein had de gouverneur zijn landhuis en prachtige gebouwen staan er nog steeds om het plein. Ook is daar de bisschopskerk. Een imposant gebouw met een bijzondere architectuur. Vooral de bijzondere toren valt op.

We laten ons vervolgens verplaatsen naar de oude wijk van Semarang. Maar eerst koffie met gebak in Toko Oen. Een bijzonder gezellig ingericht restaurant wat al 80 jaar door de familie Oen gedreven wordt. Ook weer zo'n juweeltje.

Na de koffie naar het station waar onze wandeling door het oude gedeelte van de stad begint. Het station zelf is ook een mooi gebouw. Hans Bonke vertelt ons over het ontstaan van de stad. De stad is gebouwd op gedurende honderden jaren aangeslibde grond vanuit de zee. Dus de stad ligt erg laag. Bij hevige regenval (en wij hebben ervaring dat een tropische bui toch nog heel wat anders is dan een plensbui in Nederland) loopt een deel van de stad en ook het station onder water. Om dit te regulieren ligt er voor het station een enorme wateropvang in de vorm van een heel grote vijver.

We lopen de oude stad in. Hier toch wel heel veel verval. Bedrijfspanden en kantoren door de Nederlanders verlaten na het midden van de vorige eeuw staan nu in alle rust te vervallen. En sommige panden maken daar haast mee.

Een prachtig monument is nog wel de Blendukkerk. Een prachtige koepelkerk uit 1793. Toch ook weer een plezier om daarin rond te lopen; de predikantenborden te bekijken en verschillende details op de foto te nemen. Tegenover de kerk staat de voormalige predikantswoning. Nu het restaurant Ikan Bakar Cianjur waar we een heerlijke lunch gebruikten. Het is wat Hans Bonke ons steeds voor houdt: restaureren heeft alleen maar zin als het gebouw daarna een bestemming krijgt. Bij leegstand in de tropen slaat het verval weer heel snel toe. De verdere wandeling door de oude stad gaf veel verval te zien. Het gebouw van de KNSM staat er nog, met de nadruk op nog. Daar tegenover het gebouw van de KPM. Niet veel beter. Door de open ramen konden we de loketten nog zien. In de groene verf, raampjes om post en pakketten door aan te geven en nog veel glas in lood. Toch wel heel jammer dat dit alles zo maar vergaat. Een verrassing was wel de geschutswerkplaats van de VOC. Heel goed als VOC gebouw herkenbaar. Tegen het gebouw aan en deels erin was nu een complete Kampong ingericht. Ook een vorm van hergebruik maar dat bedoelde ik nu ook weer niet.

Kortom een mooie en interessante dag in Semarang waarbij onze Hans Bonke ons heel veel liet zien en horen.

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 29 november 2016 22:52

Van Yogyakarta naar Semarang

Soms brandt een enkele regel zich onuitwisbaar in: "zij waren nog zo jong".

We stonden op het ereveld Kalibanteng bij Semarang. Meer dan 3000 slachtoffers van de Japanse interneringskampen. Heel veel vrouwen, maar in het hart van het veld de kinderen. Een dag oud, 3 jaar, alles even aangrijpend. Daarvoor waren we in Ambarawa geweest. Daar naast de katholieke kerk moest het kamp 8 gelegen hebben. Al gauw had onze gids Yanti iemand gevonden die ons in contact bracht met een kloosterzuster. Nog een kleine groep nonnen zorgt hier voor een basisschool en een ziekenhuis voor de allerarmsten. We werden allerhartelijkst ontvangen en meegenomen naar de tuinen achter het klooster. Daar werden ons de gebouwen gewezen waar de 2000 vrouwen en kinderen gezeten moeten hebben. Toen grote ruimten, nu onderverdeeld in kleinere vertrekken. Maar het beeld was goed te vormen. Velen die hier door ondervoeding of ziekte bezweken zijn hebben hun graf op Kalibanteng.

Het was zo'n dag dat de spreuk van Erasmus waar bewaarheid werd: Oorlog is aangenaam voor die het nooit heeft meegemaakt.

Want over oorlogen ging het veel vandaag. we reden door het gebied waar de Java oorlog gewoed heeft. In wat wij de Franse tijd noemen waren de Britten in Indonesië gekomen en hadden daar het gezag gevestigd wat enige tolerantie kende. Toen in 1816 de Nederlanders terugkwamen werd het gezag hersteld. Lokale vorsten begonnen een opstand wat leidde tot de Java oorlog. Langdurig en uitputtend. Door het aanleggen van forten op verschillende locaties wisten de Nederlanders het verzet steeds meer te breken en in 1830 gaven de laatste strijders zich over. Tot 1940 bleef het relatief rustig. Toen de Japanse bezetting waarvan we de gevolgen hebben gezien.

Na de capitulatie van de Japanners in 1945 kwam er een nieuwe fase. Ik neem maar grote stappen.

Vanaf de kerktoren schoten Indonesiërs op het kamp wat daar achter lag. Weer doden en gewonden.

De Britten kwamen om de kampen te bevrijden en de mensen naar betere oorden te brengen. Maar nu begon meteen de Indonesische vrijheidsstrijd. Een enorm monument met daaromheen heel veel oorlogsmaterieel herdenkt die eerste overwinning van de Indonesiërs op de Britten. Een monument voor de onafhankelijkheidsstrijd.  

Ook in Ambarawa staat een heel groot fort. Nu fort Willem I maar oorspronkelijk fort Ontmoeting, gebouwd in 1746. We konden er niet in, nu militair terrein, maar toen we er omheen reden kregen we een goede indruk van de enorme omvang van het fort. De naam Ontmoeting komt omdat hier de Gouverneur van Imhoff de sultan ontmoette.

Even verder langs deze weg kwamen we bij fort Willen II. Geheel gerestaureerd en zeer goed herkenbaar. Deze forten zijn in de 18e eeuw gebouwd om mogelijke invallen van Europese concurrenten (lees Engelsen) te kunnen afslaan.

Kortom we reden over een weg die van groot belang was in de VOC tijd als verbinding tussen de belangrijke haven van Semarang en de zetel van de gouverneur van dit deel van Java in Yogyakarta. 

Maar ook een weg met verhalen van oorlog, van onmenselijke interneringskampen en van graven van kinderen "Zij waren nog zo jong".  

Gepubliceerd in Piet blogt
maandag, 28 november 2016 08:27

Yogyakarta

Laat ik beginnen met te zeggen dat ik veel en veel te weinig van de geschiedenis van dit mooie en interessante land af weet. Veel meer dan een beschouwing kan het dan ook niet zijn. Intens kan ik genieten van het gezelschap waarin ik mij bevind. Niet alleen Hans Bonke maar ook de andere medereizigers weten zo veel dat ik op die manier toch heel veel mee krijg. Heerlijk.

Vanmorgen met onze bus eerst naar het gebied van het paleis van de sultan, de Kraton.

Yogyakarta was in de periode 1945 - 1949 de hoofdstad van Indonesië. Niet door Nederland erkend maar voor hier een heel belangrijk deel van hun geschiedenis.

We bezochten het fort Vredenburg. Oorspronkelijk, in de VOC tijd, heette het Rustenburg, maar na het einde van de Javaanse oorlog in 1830 kreeg het de naam Vredenburg. Nu een museum over de periode 1945 - 1949. Tegen het fort aan staat een groot monument over 1 maart 1949. Nederland dacht dat de strijd gewonnen was en de staat Indonesië geen factor van enige betekenis meer was. Maar juist toen deden de Indonesiërs een grote inval in Yogyakarta. Wel werden ze met zeer grote verliezen teruggeslagen maar ze hadden bewezen dat ze nog wel degelijk een factor van betekenis waren. De internationale druk nam toe en resulteerde uiteindelijk in de onafhankelijkheidsverklaring vanuit Nederland. Dit monument herdenkt deze gebeurtenis en met onze bus passeerden wij een ereveld waar de gesneuvelde Indonesiërs begraven liggen. Het museum in het fort bevat tal van diorama's over deze periode. ik besef ook wel dat het hun beeld van de geschiedenis is, wellicht wat eenzijdig, maar toch heel goed om dit te zien zodat we zelf met kennis uit meerdere bronnen ons een goed beeld kunnen vormen.

Al dwalend door het fort langs de diorama's drong zich de vraag bij mij op wat nu het wezenlijke verschil is tussen deze opstand of zo je wilt guerrillaoorlog en de Nederlandse Opstand in de 16e eeuw. Andere tijd, andere wapens maar uiteindelijk toch om vrijheid, om zelfbeschikking, om behoud van de eigen identiteit, om behoud van je soms eeuwenoude rechten en gebruiken. Kortom met oprechte ontroering over het leed, verdriet, angst wat aan beide zijden geweest moet zijn, denk ik dat ik dit volk toch wel een beetje begrijp.

Het paleis van de Sultan heeft prachtige, werkelijk schitterende elementen in zich. Een ongekende rijkdom.

In een grote prachtige hal was een heel groot gamelan orkest opgesteld. Dat deed mij weer denken aan het boek van Hella Haasse: Heren van de thee. Samen met een poppenspeler klonken muziek en tekst door de ruimte. Maar die taal beheers ik niet dus het verhaal ontging ons. Wel een mooie ervaring.

Toen we daarna het Waterpaleis bekeken kwam het geheel toch wel over als het toppunt van decadentie. En dan dringt zich weer een vraag op. In Europa zijn dit soort vorstenhuizen door revolutie tot een eind gebracht. Denk aan Frankrijk en Rusland. Maar hier niet. Zou het toch iets zijn dat de eeuwenlange overheersing door de Nederlanders hun juist dit symbool van hun eigen geschiedenis in het hart hebben doen sluiten. Herkenning en wellicht idealisering deed de andere kant van de medaille vervagen. Kortom weer een dag vol vragen en overpeinzingen . 

Het gebied is wel erg toeristisch. Een niet aflatende stroom van souvenir verkopers zwermt om ons heen. Verder, maar dat geldt overal in dit mooie land, wil iedereen met je op de foto. Oud en jong, schoolmeisjes en militairen, je kunt ze geen groter plezier doen dan de arm om hen heen slaan en de fotograferende vrienden hun gang te laten gaan. Ik merk dat hun enthousiasme mij ook aansteekt!

Het laatste bezoek betrof de Prambanan Tempel. Een werkelijk indrukwekkend monument vanuit het Hindoeïsme. Een groep tempels die je ook met trappen kunt beklimmen. Als bouwwerk en archeologisch monument kan ik het oprecht bewonderen maar van de betekenis en inhoud begrijp ik eigenlijk niets. Een tropische regenbui van ongekende heftigheid dwingt ons wel om het bezoek te beëindigen. we gaan terug naar ons hotel. Toen we vanmorgen vertrokken konden we de vulkaan Merapi prachtig zien liggen maar nu beneemt de regen ons alle uitzicht.

Gepubliceerd in Piet blogt
zondag, 27 november 2016 08:20

Van Bandung naar Yogyakarta

Vandaag op reis. Ruim 400 km dwars door Midden Java. We doen het met de trein. Eerste klas dat weer wel. Misschien is deze klasse er aan herkenbaar dat de stoelen wat verder uit elkaar staan. Maar verder geen luxe. Of toch wel. Stopcontacten aan boord, ze doen het, lekker om je telefoon onderweg op te laden.

Vanmorgen afscheid genomen van Dini. Ze heeft ons fantastisch geholpen de afgelopen dagen en vandaag tot in de trein. In Yogyakarta gaan we Rio ontmoeten. ik heb al contact met hem.

Deze reis door midden Java geeft mij het beeld van het land zoals ik mij dat onwillekeurig had voorgesteld. Prachtig groen, vruchtbaar. Haast niet voor te stellen dat hier hongersnood geweest is. En toch was dat zo door onze invoering van het Cultuurstelsel. De boeren werden gedwongen producten te verbouwen die ze niet kenden en waarvan ze ook niet konden leven zoals koffie. Het is ook de tijd dat groepen Javanen zich in Suriname gaan vestigen. We zijn ze daar op onze Suriname reis tegengekomen.

Intussen glijden de uitgestrekte rijstvelden langs ons heen. Geweldig om te zien die aflopende terrassen. Aan lezen kom ik weinig toe, er is zoveel te zien en steeds weer nieuwe vergezichten. Op de tussenliggende stations waar we voorbij reden stond de stationschef keurig in zijn kleurrijke uniform toe te kijken.

We komen door dorpjes en ook hier net als in de stad heel veel jonge mannen, jongens die helemaal niets doen. Vast wel willen maar er is niets.

Het landschap brengt het gesprek ook op de politionele acties. Zoals wij het zien was dat gewoon niet te winnen. Eindeloze door en door natte rijstvelden en dorpjes verscholen in een stukje wat bijna op een oerwoud lijkt. Wat moet hier aan beide kanten geleden zijn.

Eindelijk komen we aan. Het regent maar een stralende Rio ontvangt ons en brengt ons naar de bus. Een eerste rit door deze stad. Ruim 4 miljoen inwoners. Ik zeg niets over het verkeer!

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 26 november 2016 13:14

Bandung

Bandung is een heel andere stad. Nu ja er zijn wel overeenkomsten. Het verkeer is even druk. Rood blijft gewoon doorrijden en waar ik een zebrapad vermoed, zien de weggebruikers een aardige straatversiering. Maar goed ook vandaag gelukkig weer geen ongelukken.

Maar toch een heel andere stad. Het klimaat komt mij iets aangenamer voor maar vooral de architectuur die valt op. Verwacht van mij geen namen van architecten en stijlen. Ik praat meer in termen van mooi en aansprekend.

We hebben de VOC geschiedenis even achter ons gelaten. Hier gaat het vooral over de koloniale tijd.

We maakten vanmorgen eerst met onze bus een uitstapje naar de theevelden, even buiten Lembang. Een adembenemend gezicht. Eindeloze velden tegen de berghellingen.

Allemaal laag geknipt zodat de verse blaadjes gemakkelijk geplukt kunnen worden. Langs de weg allemaal stalletjes waar je thee kunt drinken. Maar wij gingen weer terug want we wilden veel van Bandung zien.

Eerst Isola. Wat een prachtig gebouw, zo mooi ingepast in de omgeving. Een prachtig aangelegd terrassen stelsel bedekt de heuvel voor het gebouw.

Toen er begin vorige eeuw een grote behoefte kwam om de infrastructuur te gaan moderniseren was daar een opleiding voor nodig. Een prachtig gebouwenstelsel werd ontworpen. Het lijken (wat groot uitgevallen) Indonesische huisjes met elkaar verbonden door overdekte wandelpalen. Ook veel groen tussen de gebouwen. Het complex huisvest ook nu nog steeds de Technische Universiteit.

Bandung, de stad is begin vorige eeuw aangewezen om de hoofdstad te worden in plaats van Jakarta. De stad leek ook beter te verdedigen tegen mogelijke invasies. In het noorden en zuiden bergketens en waar doortocht mogelijk zou zijn werden forten aangelegd. Een beetje vergelijkbaar met de stelling van Amsterdam. Een omvangrijk stedenbouwkundig ontwerp werd gemaakt. Een groot (echt groot) plein werd aangelegd, waaromheen de regeringsgebouwen zouden worden gebouwd. Met de verhuizing van een aantal overheidsinstanties werd ook daadwerkelijk begonnen. Begrijpelijk dat Jakarta niet enthousiast was maar het waren toch andere oorzaken waardoor het uiteindelijk niet door ging. Eerst kwam de beurscrisis in de 20er jaren van de 20e eeuw. Geldgebrek verhinderde voortgang. En toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak kwam er een definitief einde aan de plannen. Maar toch heeft de stad nog veel van de allure van een hoofdstad. Het plein ligt er nog in z'n volle omvang. Nu een atletiekbaan. En aan het plein is één zijde wel gerealiseerd en daar staat het beroemde Gadoeng Sateh. Een prachtig gebouw wat zijn naam ontleend aan een versiering op de top wat (met enige fantasie) inderdaad op een stokje saté lijkt. Met de gebouwen ernaast een prachtig ensemble.

Na de lunch maakte we een wandeling door de Bragastraat. In de koloniale tijd DE winkel- en uitgangsstraat van Bandung. Heel veel architectuur is nog te herkennen uit de periode en ook veel opschriften op de panden stammen uit die tijd. Toch wel heel leuk. Op een aantal plaatsen wordt gerestaureerd of verbouwd en daar hangen doeken voor de panden met daarop oude foto's van de straat. Dat maakt de herkenbaarheid nog groter. De straat is nog steeds een winkel- en uitgaanscentrum en daar hebben we ook maar gebruik van gemaakt.

Een van de deelnemers wist het adres waar zijn ouders gewoond hadden. Met behulp van Google Maps vonden we de plek en het huis stond er nog. Nu een politiepost. Het schemerde en een tropische bui barste los maar gelukkig mochten we binnenkomen. Wim Landheer kreeg de kans om het hele huis te fotograferen dus een groot succes.

Gepubliceerd in Piet blogt
vrijdag, 25 november 2016 17:12

Buitenzorg

De naam Buitenzorg zal wel komen van de behoefte van de gouverneur Van Imhoff om even afstand te kunnen nemen van de dagelijkse zorgen in Batavia. We kennen dat in Nederland ook wel, denk maar aan Hofwijck in Voorburg.

Vandaag uit Jakarta weg en op reis naar Bandung. De stad uit gaat best goed. Een spoorwegovergang met gesloten bomen duurt even. Het lijkt wel alsof onze bus de enige is die wacht. Velen omzeilen de slagbomen en steken rustig over. Nu ja de snelheid van de trein maakt ook geen indruk.

Maar goed we rijden met een kalm vaartje de stad uit, althans dat dacht ik. Maar een uur lang strekt de stad zich eindeloos uit. Eindeloze krottenwijken waartussen tientallen grotere en kleinere minaretten oprijzen. Als masten op een drukbevaren zee.

Eindelijk de stad uit en langzaam doemen in de verte de bergen op. En dan in Bogor, het vroegere Buitenzorg. De namen lijken niet op elkaar, maar de plaats is ook onherkenbaar veranderd. Was het oorspronkelijk het buitenhuis van de gouverneur met wat woningen voor de staf en beschermd door een fort tegen al te opdringerige inlanders, nu een stad met een miljoen inwoners en dus weer een tomeloze drukte.

Maar, goed nieuws, 's lands plantentuin is er nog en daar konden we heerlijk verpozen. We hadden prachtig weer en de vele beschutte lanen nodigden uit voor een wandeling. De lunch was ook heerlijk daar.

Waar we ook waren was het museum van de presidenten. Naast een grote zaal met levensgrote standbeelden van de presidenten was er ook voor elk van de zes gewezen presidenten een zaal ingericht en oeps opeens ben je een deel van die geschiedenis. Vele foto's met regeringsleiders van over de gehele wereld die we ook allemaal gekend hebben. In de groep ontstaat een feestelijke sfeer van herkenning.

Maar goed we moeten door. Over de Grote Postweg van Daendels naar Bandung. In zijn tijd was er geen vloot meer om de troepen te verplaatsen dus over land. Hij gebruikte de beproefde methode van herendiensten en niet presteren werd niet getolereerd. De Postweg is nog steeds niet breed dus erg snel ging het niet. Na de drukte van Bogor rijden we de bergen in. Hier veel rustiger en uitgestrekte theeplantages ontrollen zich voor ons. Een prachtig gezicht zo tegen de berghellingen op. De reis naar Bandung kost wel tijd maar we zitten hoog en droog en zien veel van dit prachtige land en hoe de mensen hier leven. 

Gepubliceerd in Piet blogt
donderdag, 24 november 2016 08:24

Indonesiƫ en Nederland

Soms is er een dag op zo'n reis dat je emoties over elkaar heen buitelen. Vandaag kwam wel heel veel langs van de relatie tussen Indonesië en Nederland. En dat juist als ook onze premier hier op bezoek is.

Eerst met onze bus naar Monas, naar het Nationaal Monument. De reis er heen is al een verrassing. Het blijft heel druk maar er ontvouwd zich langzaam maar zeker steeds meer open ruimte met veel groen en aangelegde parken. Groene longen in de stad waar je zelf ook vrolijker van wordt.

Dan Monas. een enorme pilaar met bovenop een gouden vlam. ons bezoek was aangekondigd en we werden op de trappen van het monument verwelkomt door de directeur. Een aparte ingang ging voor ons open en we mochten plaatsnemen op een tribune met voor ons een gesloten deur. De deur schoof open en een document werd zichtbaar. Indrukwekkende muziek en zang, ik denk het Indonesische volkslied, en daarna de stem van Soekarno die in 1945 de onafhankelijkheidsverklaring uitspreekt. Hier in 1945 onafhankelijk, in Nederland erkenden we dat pas jaren later na veel strijd en tot nu toe doorlopend verdriet.

Met de lift naar boven. Een beetje gênant. Ons gezelschap met geüniformeerde begeleiding kreeg voorrang en groep keurig wachtende mensen werd opzij geschoven en moesten beteuterd nog wat langer wachten. Boven een schitterend uitzicht. De stad zover je kunt kijken. Magnifiek.

Naar beneden. Een enorme hal onder het monument. Vier wanden van elk 80 meter met een aaneensluitende reeks diorama's met daarin de geschiedenis van Indonesië. Van ver voor onze jaartelling tot vrij recent. Indrukwekkend om zo, hoewel beknopt, de geschiedenis van dit land vanuit Indonesisch perspectief te zien en te horen. Maar dan. Bijna een hele wand beslaat de Nederlandse periode en het zijn allemaal oorlogen en geweld. ik ging mij steeds ongemakkelijker voelen. Een diorama van wat wij de politionele acties noemen maakte dat gevoel niet beter. Toen ik aan het eind aan onze gastheer vroeg hoe hij nu tegen ons als Nederlanders aankijkt was zijn antwoord: dit is alles geschiedenis. In andere landen in Azië en Afrika is het niet anders geweest. Laten we elkaar aankijken in het heden. Dat gaf dan weer wat rust.

Ons volgende bezoek was het paleis van de gouverneur van Jakarta. Overgenomen van onze gouverneur. We moesten ons wel langs een demonstratie worstelen. De huidige gouverneur is bij sommige groepen omstreden. Maar toen stonden we wel exclusief binnen in een prachtig paleis. Hier sprak nog wel de 18e-eeuwse glorie. Ze openden alle deuren voor ons, zelfs de werkkamer en de zetel van de gouverneur mochten worden geprobeerd.

Toen weer een ander dramatisch verhaal. De coup door de communisten in 1965. De coupplegers probeerden met een smoes de belangrijkste generaals van huis te halen en dan gevangen te nemen. Generaal Yani doorzag de smoes, gaf een soldaat een pets en liep terug zijn huiskamer in. De overvallers wisten geen andere oplossing dan hem neer te schieten. Zijn woonhuis is behouden zoals het was op die dag, de kogelgaten zijn nog zichtbaar. Een historische plek rond een dramatische episode in de geschiedenis van dit land. Fred Troost die met ons mee reist nam ons in een pakkend verhaal mee naar deze gebeurtenis.

Na de lunch toch maar iets luchtiger kost. Weer op zoek naar Nederlands erfgoed. Het voormalige Waterlooplein waar Daendels zijn troepen liet trainen. Nu een onschuldig park met een heroïsch monument voor de inlijving van Papoea Nieuw Guinea. Weer zo'n vraag over de geschiedenis.

Het huis waar Daendels aan begonnen is als zijn toch wel erg grote woning is later voltooid en staat er nog. Nu in gebruik bij de overheid.

Tenslotte de Willemskerk uit 1821. In de geest van koning Willem I om alle protestantse denominaties onder 1 dak te brengen. Binnen zie je dat ook aan de predikantenborden die uit verschillende kerken hier zijn samengebracht. De kerk stond in de steigers, maar ook hier weer die ontwapenende vriendelijkheid. Natuurlijk mochten we binnen komen. Overal kijken, naar boven op de galerij, onze meereizende musicus mocht op de piano. Een prachtig slot van deze dag in een kerk volgens de Centraal bouw.  Zo herkenbaar Nederlands. Voor mij een plek om alle emoties van deze dag een plaatsje te geven.

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 23 november 2016 20:15

Het eiland Onrust

Als er één plek is waar een groot deel van de geschiedenis van Indonesië zich heeft afgespeeld dan is dat wel het eiland Onrust, met een snelle boot zo'n half uur varen vanaf Jakarta. Een heerlijke vaartocht langs voor anker liggende schepen en de meest wonderlijke opstellingen van visnetten met boten op palen. Langzaam verdwijnt de skyline van Jakarta.

Het eiland Onrust heeft vele gedaante wisselingen ondergaan. Er is een klein museum met daarin een aantal maquettes van de verschillende fases. Dat helpt wel om een goed beeld te vormen. De VOC had hier haar scheepsreparatiewerkplaats. De haven van Jakarta was erg ondiep. Daar konden de schepen niet dicht aan de kant komen. Bij dit koraal eiland ging dat veel beter. Er was een continue bedrijvigheid waaraan de naam Onrust ontleend is. Er waren alle voorzieningen want de werkers bleven daar steeds weken achtereen waarna ze een week mochten gaan passagieren in Batavia.

Er zijn ook begraafplaatsen, één voor de moslims en een voor de Nederlanders. Ontroerende teksten waren met wat moeite nog leesbaar. Ver weg van familie en vrienden.

Na de VOC periode raakte het eiland in verval tot begin 1900 op veel plaatsen de pest uitbrak. Al snel werd de conclusie getrokken dat dat kwam door het toenemende verkeer naar Mekka. Dankzij de stoomschepen werd deze tocht voor zeer velen bereikbaar en men dacht dat de pelgrims uit verschillende landen elkaar daar besmetten. Dus quarantaine. Dus een nieuwe bestemming voor Onrust.

Het ging zo. Op het eiland Ciper (in de VOC tijd heette het Kuiper en stonden er pakhuizen) kwamen de mensen aan die in Mekka geweest waren. Kleren en lijven werden gewassen en een eerste onderzoek vond plaats. Daarna de korte oversteek naar Onrust waar men moest blijven tot duidelijk was dat men niet besmet was. Ook dit eiland Ciper hebben we bezocht. Voor dit doel zijn heel veel barakken gebouwd en ook goed gebouwd, duurzaam.

Dus toen het gebruik voor quarantaine niet meer nodig was werden er andere toepassingen gevonden. In 1940 werden hier alle NSB-ers geïnterneerd en ieder die een Duits klinkende naam had of wat daar op leek. Het zekere voor het onzekere. Daarna later weer gebruikt door Indonesië om politieke gevangen op te sluiten.

En nu vervallen maar wel indrukwekkend door deze doorlopende geschiedenis  

Het derde eiland wat we bezochten was Kelor, vroeger Kerkhof geheten. Dat kerkhof is er niet meer, door de zee verzwolgen. Wel staat er nog een imposant restant van een fort wat hier gestaan heeft. Op meerdere eilandjes had Nederland forten gebouwd om de haven van Jakarta te beschermen.

Toen het begon te regenen en harder te waaien zijn we maar snel teruggegaan om een roemloos einde in de zee te voorkomen.

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 22 november 2016 13:45

Bantan

Verschillende mensen hebben ons afgeraden om naar Banten te gaan, het vroegere Bantan, voor deze reis. Het zou moeilijk zijn om te bereiken en weinig om te zien.

Aan de ene kant is het advies te begrijpen. Ga je zelf dan is het wel heel moeilijk te vinden en nog moeilijker om te begrijpen. Teksten staan alleen in het Indonesisch, Engels spreken ze daar niet en koffie kun je er niet krijgen.

Maar als je een echte deskundige bij je hebt, zoals Hans Bonke, en bovendien een lokale gids die als tolk kon optreden, dan heeft deze plaats juist heel erg veel te bieden. Een werkelijk historische sensatie.

Je moet er wel even komen. Jakarta in en uit is niet helemaal hopeloos, maar het ligt er wel erg dicht bij. Als je eenmaal op de tolweg bent gaat het een heel stuk vlotter. Bij Serang, waar Eduart Douwes Dekker een poosje woonde, eraf en dan een stuk over de oude Postweg naar Banten. De Postweg waar de naam van Daendels aan verbonden is. In ons Magazine staat daar een artikel over. De naam Daendels komen we wel vaker tegen deze dag.

Dan Banten. Heel veel lokaal opgeworpen tolpoortjes waar je aan onduidelijke gezagdragers steeds een handje geld moet geven. Na wat gezoek, gedraai en gevraag kwamen we bij het museum.

Ontvangen door een medewerker daarvan, die achteraf onmisbaar, ons in zijn eigen taal welkom heette en al pratend ons zijn museum in trok. Gelukkig begreep Hans mijn wenk en nam hij vriendelijk maar doortastend de uitleg over. En toen werd ons veel duidelijk over de plaats en wat daar gebeurd is. Van heel oude tijden al een handelsplaats met grote rijkdom en gezag. Dat bleek ook wel toen we bij archeologische site kwamen waar het paleis van de sultan heeft gestaan. Voor ons ontsloten door de museummedewerker kwamen we toch wel onder de indruk van de enorme oppervlakte van het complex en de fundamenten lieten ons zien hoe groot de vele vertrekken waren. Een eigen waterleiding vanuit de bergen bracht water voor de baden. Het grote bad was nog goed zichtbaar en een paar kleine jongens uit het dorp waren zich er in aan het wassen. Maar of ze hier echt schoon van werden?

Daendels heeft aan de macht van de sultan een einde gemaakt. en om de heerschappij van de VOC te bewijzen werd het fort Speelwijk gebouwd . Ook wel tegen aanvallen van buitenaf maar vooral toch als dwangburcht.

Wonderlijk hoeveel nog van dit fort te zien is. En de museumgids ging geduldig met ons mee en opende met zijn grote sleutelbos alle hekken voor ons.

Tussendoor wilden we ook wat eten. En niet aan een stalletje langs de weg  Daar zijn onze westerse darmen niet tegen bestand. Maar onze lokale vriend wist wel wat. En ja, zo'n 3 kilometer verder een restaurantje met open huisjes onder een afdak. Zittend op de grond rond lage tafeltjes kregen we het heerlijkste eten aangereikt.

Toen er een enorme onweersbui losbarstte zijn we de bus maar ingevlucht en over ondergelopen straten de weg weer naar ons hotel. Toch maar goed dat we dit plan hebben doorgezet.

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 19 november 2016 15:08

Batavia

Op het eerste gezicht lijkt het of er van het 17e en 18e eeuwse Nederlandse verleden in Jakarta niets meer over is. Maar op stap met Dr. Hans Bonke vallen we van de ene verbazing in de volgende verrassing.

Zo zagen we het huis van Gouverneur de Klerck. Zo van de straat waar elke meter gebruikt is naar prachtig groot huis met vele historische details omgeven door een grote voor- en achtertuin. Wat een pracht. De beheerder ontsloot voor ons alle ruimten, trots als hij was dat hij een groep historici uit Nederland mocht ontvangen. We moesten natuurlijk ook met hem op de foto.

Later zagen we ook het huis van Gouverneur van Imhoff. Prachtig gerestaureerd maar door hergebruik niet meer toegankelijk. Dat is trouwens wel mooi. Sinds kort is er een samenwerking tot stand gekomen tussen de overheid en een aantal particuliere bedrijven die historische panden deskundig restaureren en dan een nieuwe bestemming geven. Een prachtig initiatief wat wij in Nederland ook wel kennen onder het begrip Stadsherstel.

Een ander voorbeeld daarvan is de Ankerwerf. Een enorm gebouw wat nu in gebruik is voor feesten en partijen. Een bruiloft werd verwacht maar met Indonesische vriendelijkheid en gastvrijheid werden we naar binnen getrokken en kregen het gehele gebouw te zien.

Naar de VOC pakhuizen waar nu het scheepvaart museum in is ondergebracht. Wat een ruimten, zo prachtig gerestaureerd . Museaal kan het wel wat beter, maar het is er en de stukken zijn er.

Een verrassing is een stuk van de oude stadsmuur waartegen ook de VOC pakhuizen waren gebouwd. Op de plek zelf kom je niet zomaar zonder iemand als Hans Bonke. Het ziet er wel echt heel erg vervallen en verwaarloosd uit. Tussen de muur en de rivier is een smalle ruimte waar in onmogelijke optrekjes de meest vriendelijke mensen wonen.

We zagen de haven met de oude schepen die nog door echte dragers beladen worden. De lunch hadden we in café Batavia waar de Nederlandse vlag fier wappert.

We besloten deze dag met een bezoek aan de Portugese buitenkerk. Met stip het best bewaarde monument uit de vroege VOC tijd en nog steeds als kerk in gebruik. Het begrip Portugees heeft niets met de Portugezen zelf te maken maar in die tijd spraken veel mensen de Portugese taal en daar komt de naam vandaan.

Kortom veel meer te zien hier dan je op het eerste gezicht zou denken en er komt nog meer!

Gepubliceerd in Piet blogt
Pagina 1 van 2