HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

Item gefilterd op datum: november 2017 - Historizon
woensdag, 29 november 2017 07:51

Yokjakarta

Ook een enorme stad, maar voelt wat minder druk aan dan Jakarta. In de eerste periode van de republiek Indonesië van 1945 tot 1949 was dit de hoofdstad. Overigens nog niet door Nederland erkend. Meerdere universiteiten maken hier ook een studentenstad van. Veel kunstuitingen en ook wat meer door toeristen bezocht. 

Als eerste hadden we een exclusief bezoek aan het paleis van de president. Dit paleis was oorspronkelijk gebouwd voor de Nederlandse Regent, later Gouverneur. In die zin een prachtig stuk Nederlands erfgoed wat z'n functie heeft behouden. We kregen hier een rondleiding en bezochten het museum waar alle presidenten vanaf Soekarno worden gepresenteerd. Een mooi overzicht. Het paleis is wel heel prachtig onderhouden. Hierna staken we de straat over naar een ander stuk Nederlands erfgoed, het fort Vredenburg. Ook hier weer een fort om het machtsevenwicht tussen de Sultan en de Nederlanders te bewaken. Ook dit fort is prachtig gerestaureerd en in zeer goede staat. Het is nu in gebruik als museum over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd. Het verhaal wordt verteld in heel veel, toch wel kunstig gemaakte diorama's. 

Zoals gezegd was de macht verdeeld tussen de Nederlanders en de Sultan. Dus op weg nu naar het paleis van de Sultan. Hoewel niet zo netjes ingericht en onderhouden als het paleis van de president is het toch zeker nog in een zeer goede staat. De huidige Sultan woont hier nog, dus een deel van het complex is niet toegankelijk. De vorige Sultan die ook nog in Leiden gestudeerd heeft liet zich daar Henk noemen. Dat lijkt een klein beetje op de voor Nederlanders onuitspreekbare eigen naam van de Sultan. We werden hier rondgeleid door een Javaanse man die zoals hij zei: tegen de 90 liep (1928), maar heel goed Nederlands sprak. Had hij geleerd in de Nederlandse periode. Hij was nog druk.

's Morgens is hij hoofd van de bibliotheek en 's middags geeft hij rondleidingen. Hij heeft ook een hobby: het verzamelen van bankbiljetten uit zoveel mogelijk landen. Maar als gids deed hij het voortreffelijk. Zeer deskundig en duidelijk gaf hij uitleg over het paleis en het bijbehorende museum. Er stond nog een mooie draagstoel maar die werd niet meer gebruikt. Dit soort arbeid, het dragen van zo'n stoel, is nu bij wet verboden, zo vertelde hij. Te zwaar, te belastend voor de dragers.

Na een heerlijke lunch bezochten we het Waterpaleis van de Sultan. Zeg maar zijn ontspanningsgedeelte. Prachtig bewaard gebleven, het ziet er nog schitterend uit. Als je binnenkomt zie je twee baden. Eén voor de vrouwen en één voor de kinderen met bijbehorende kleedruimte. Het bad wordt gescheiden door een klein paleisje voor de Sultan met eigen kleedruimte en een kamer met een bed. Daar weer achter het grote privé bad van de Sultan samen met wie hij had uitgekozen van zijn vrouwen. Een bijzonder complex. 

In ons programma stond nog een bezoek aan de Hindoeïstische Prambanan Tempel. Dit vraagt echter nog wel heel veel lopen en klimmen. In onderling overleg besloten we het anders te doen. Deze tempel vanuit de bus te bekijken. Wel wat op afstand, maar toch heel goed zichtbaar. In plaats daarvan bezochten we de tempel Candi Plaosan. Niet zover daar vandaan en direct aan de weg gelegen. Een overzichtelijk complex met een aantal tempels die goed te bezoeken zijn. Steeds kom je hier het verhaal tegen van vulkaanuitbarstingen van de Merapi en aardbevingen die grote verwoestingen hebben aangericht. Steeds was intensieve restauratie nodig om dit erfgoed te behouden. Wel heel mooi gedaan.

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 29 november 2017 06:00

Van Bandung naar Yogjakarta

We maken deze reis per trein. Comfortabel en een prachtig zicht op het Javaanse landschap. De trein vertrekt om half negen uit Bandung en is om vier uur 's middags in Yokjakarta. Toch zagen wij vanuit de trein de zonsondergang op het mooiste deel van Java.

Uit het hotel met taxi's naar het station. Gereserveerde zitplaatsen, ruim, comfortabel, airco, wat wil je nog meer. Vanuit Bandung kom je al vrij snel in het gebergte. Prachtige vergezichten, de rijstvelden op terrassen met hier en daar een eenzame werker. Java zoals je Java voorstelt.

Wel ging de trein langzamer rijden en stond al gauw langdurig stil. Verderop was een dag ervóór een grote aardverschuiving geweest.  Minder capaciteit, treinen moeten op elkaar wachten. Toen we (eindelijk) langs de plek deze onheils kwamen zagen we het natuurgeweld. Grote stukken aarde omlaag gestort, grote scheuren in de grond, bomen ontworteld. Toch wel heel indrukwekkend. Ruim 6 uur vertraging, maar iedereen in dit land neemt dat rustig op. Wanner de trein weer lang stil staat, meestal toch wel bij een station maken de mensen een wandelingetje, roken een sigaret en maken een praatje. Op een gegeven moment klinkt er een geluidssignaal en iedereen klimt weer op z'n gemak in de trein. Met een luide toeter rijdt de trein dan weer een stukje. Een warme lunch konden we krijgen in de trein en later, als troost voor de vertraging kregen we van lieftallige treinstewardessen een flesje water en een pak crackers. Zo kwam het dat wij vanuit de trein een prachtige zonsondergang zagen boven de sawa's. Prachtige kleuren die tijdens de korte schemering steeds van tint veranderen. Een prachtige treinreis. Het laatste deel in het donker. Uiteindelijk waren we om 10.00 uur in ons hotel.

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 28 november 2017 08:00

Bandung

Als je nog ergens op Java de bouwkunst uit de koloniale tijd wilt zien, dan is Bandung wel the place to be. Bekende architecten zoals Schoemaker en Aalders deden hier hun werk. In het begin van de 20e eeuw was er het voornemen om van Bandung de hoofdstad te maken. Aanzetten ervoor kun je zien. Een groot plein waaromheen de ministeries moesten komen, wat bredere straten en meer groen in de stad. Maar tegenwerking vanuit Jakarta, de beide Wereldoorlogen en de crisis, hebben ervoor gezorgd dat het plan niet geslaagd is. Maar prachtige gebouwen staan er. We waren bij de villa Isola. Prachtig gelegen tegen een heuvel. De vorm van de boeg van een schip. We konden ook binnen kijken. Was wel heel mooi. Een ander pronkstuk is het Gedung Sateh. Het gebouw ontleent zijn naam aan de zuiltjes langs de ramen met aan de uiteinden verdikkingen. Een ander hoogtepunt is de Technische universiteit. De architect liet zich inspireren door de Indische leefomgeving. Een schitterende aula met een prachtig bewerkte houten constructie konden we even binnen, dankzij de hulp van een vriendelijke beheerder. Ook ons hotel niet te vergeten, Savoy Homann. Van binnen en van buiten een prachtige architectuur. Tot in de kleinste details doorgevoerd. Zelfs de prullenbakken in de kamers zijn in stijl. Hier vlakbij het warenhuis de Vries. Eén van de eerste warenhuizen in zijn soort. En dan de Braga. Toen dé winkelstraat en dat is het nog. Op veel gebouwen een plaquette met de naam van de architect en de toenmalige functie van het gebouw. In het verlengde van deze straat het hoofdkantoor van de Java bank, nu bank Indonesia. Prachtig van structuur en rijk versierd met beeldhouwwerk. Kortom een rijke Nederlandse geschiedenis in deze stad. 's Avonds gingen we dan ook eten in restaurant uit die tijd en nu eens geen rijst, maar aardappels!

Gepubliceerd in Piet blogt
maandag, 27 november 2017 07:55

Jakarta en de 1000 eilanden

In de baai van Jakarta, wel een stukje uit de kust liggen heel veel eilanden. Het zullen er geen duizend zijn, maar wel honderden. Sommige heel klein, maar een aantal wat groter en zeer interessant. We gaan vandaag een excursie maken naar een viertal, voor ons meest interessante, eilanden. Met taxi's naar de haven. Het nodige papierwerk, maar dan trossen los en met een snelle boot vertrekken we. Eerst naar Bandari. Hier is nu een luxe resort op gevestigd en worden we met een welkomstdrankje opgewacht. De eigenaar vertelt met enige trots dat hij het enige resort heeft met nog een historische verdedigingstoren. Dat moet ik er nog bij vertellen dat deze eilanden ook een verdedigingsgordel vormen voor de haven van Jakarta. We gaan verder met een kleinere houten boot. Minder diepgang en kan daardoor de andere eilanden beter bereiken. Eerst naar het eiland Kerkhof. De naam zegt genoeg. Mensen uit de VOC-tijd die op deze eilanden overleden werden hier begraven. Eigenlijk is er weinig van de begraafplaats terug te vinden. Onze gids Dr. Hans Bonke wijst wel de plek aan waar het geweest is, maar dat is het. Wel de resten van een verdedigingstoren. Een imposant bouwwerk uit het begin van de 19e eeuw ter verdediging tegen Britse aanvallen. Een gedeelte is ingestort en ligt in het water. Dat is voor al deze eilanden een probleem, afslag door de zee. Inmiddels zijn er op deze eilanden versterkingen aangebracht om verdere afslag te voorkomen. We varen verder naar Onrust. Hier gebeurde het. Schepen legden hier aan, werden gerepareerd, goederen werden overgeslagen op kleinere boten heen en weer naar Jakarta. Vers water en voedsel aan boord. Kortom een constante drukke bedrijvigheid. Vandaar de naam Onrust. Een leuk museumpje vertelt de geschiedenis van het eiland, hoofdzakelijk aan de hand van maquettes en archeologische vondsten. Ook hier is van de VOC-tijd weinig tastbaars overgebleven. De begraafplaats voor de hoger geplaatsten. We zagen het graf van de vrouw van de "eilandbaas". Verder nog het fundament van de houtzaagmolen. Het eiland heeft veel gedaantewisselingen doorstaan. Na de VOC-tijd kwam het stoomtijdperk, wat andere voorzieningen eiste. Bij een uitbraak van cholera in het begin van de 20e eeuw dacht men dat dat kwam vanuit Mekka. Er werd voor de terugkerende bedevaartgangers een quarantaine station ingericht. Nog weer later een interneringskamp. Eerst in 1940 voor mensen met een Duitse relatie, dus ook (hoe triest wil je het hebben) uit Duitsland gevluchte Joden. Japanners sloten Nederlanders daar op. Indonesiërs hun politieke gevangenen. En nu ......... Een oase van rust. Tal van bouwsporen vertellen het verhaal. Eigenlijk best bijzonder hoe op dit kleine stukje grond de geschiedenis gestapeld ligt. Ter verfrissing werden voor ons kokosnoten open gehakt en konden we het kokoswater drinken.

De boot bracht ons verder naar het eiland Kuiper. Door de VOC gebruikt om kuipen/ tonnen te maken en ook waren hier magazijnen aangelegd voor de overslag van de goederen. We eindigden onze tocht langs de eilanden weer op Bandari waar we een heerlijke lunch kregen voorgezet. De snelle boot bracht ons vanuit de frisse rust van de eilanden weer terug naar de warme, heel drukke stad. Wat ons opviel was dat we niemand zagen zwemmen rond de eilanden. Een reden die werd opgegeven is de enorme vervuiling. Een zevental vervuilde rivieren komen in deze baai uit. Sowieso hebben we hiermee een groot probleem in Jakarta te pakken. Bij gebrek aan waterleiding en riolering wordt veel water aan de grond onttrokken. Men zei mij dat de bodem in Jakarta 20 cm per jaar daalt. Met een stijgende zeespiegel is hier wel wat aan de hand. Eén van de plannen die nu voorliggen is om de baai van Jakarta af te sluiten met een heel lange dijk. Een soort afsluitdijk maar dan vele malen langer. Tijdens onze excellente Indische maaltijd die avond hebben we er nog lang over nagepraat.

Gepubliceerd in Piet blogt
donderdag, 23 november 2017 10:07

De musea in Jakarta

Jakarta en de musea

Verdeeld over meerdere dagen hebben we een aantal bijzondere Musea bezocht. In het algemeen gezegd is de inrichting redelijk eenvoudig en qua uitstraling en toegepaste technieken niet vergelijkbaar met wat we in Europa zien. Maar daarom niet minder aardig en zeker met een gids toch heel instructief. Bovendien zijn ze vaak gehuisvest in historische panden die op zich al heel bijzonder zijn.

Maritiem museum

Het Maritiem museum is gehuisvest in prachtig gerestaureerde VOC-pakhuizen met een heel mooie binnenplaats. Daardoor wordt je aandacht direct sterk naar het gebouw getrokken. Ook een stuk van de oude stadsmuur is hier goed zichtbaar. Waar je even je fantasie bij moet gebruiken is dat de zee in de VOC-tijd tot dicht bij de pakhuizen kwam. Nu ligt de zee toch een heel stuk weg.

De collectie van het museum bestaat uit veel modellen en foto's. Ook wel heel mooie maquettes. De meest aansprekende vond ik die van het eiland Onrust en die van het kasteel van Batavia. Zeker die van Onrust hielp erg om het eiland wat we later bezochten te begrijpen. Het museum gaat ook in op de nieuwere geschiedenis. Historische films zijn toch interessant om even naar te kijken. Op de bovenverdieping ook een kindermuseum wat met kleurrijke opstellingen de Indonesische sagen en legenden vertelt. Een stuk van de oude verdedigingswerken behoort bij het museum en is ook te bezoeken.

Historisch Museum Jakarta

Dit museum aan het centrale plein in de oude stad is gevestigd in het voormalige stadhuis. Ook een gebouw wat zeker van binnen en van buiten de aandacht trekt. Het behandelt de geschiedenis van Jakarta van de prehistorie tot de verzelfstandiging. Ontvangen door de directeur en rondgeleid door een ervaren gids kregen we een aardig beeld van deze stad. Vooral kaarten en schilderijen werkten verhelderend. Het pand kent ook een grote binnenplaats waar het erg levendig is met stalletjes. Van hier af kun je ook de historische gevangeniscellen bezoeken. 

Textiel Museum

We waren hier wat later. Uitgenodigd om een expositie te zien over geweven textiel uit Timor. Ook hier weer een prachtig pand, nu met een grote groenstrook aan de voorzijde en een heerlijke achtertuin. De vaste opstelling geeft een beeld van de traditionele textielproductie over heel Indonesië. De tijdelijke opstelling was gewijd aan de weeftechniek in Timor. Weefsters uit die streek gaven demonstraties. Werkelijke kunststukken werden geproduceerd. Een ontvangst door de directeur die onder het genot van koffie en lokale hapjes uitleg gaf over haar museum, completeerde het bezoek. 

Nationaal Monument

Beter bekend als Monas. Gebouwd in de Indonesische periode als een herinnering aan de verzelfstandiging in 1945. Imposant en op historische grond. Hier liet Daendels zijn troepen exerceren. De architectuur van het gebouw verwijst naar allerlei aspecten rond de verzelfstandiging. Wij komen na sluitingstijd, maar de hekken worden voor ons geopend en de bus mag ons voorrijden tot de trappen van het monument. Hier worden we opgewacht door onze gids die met ons de trappen op gaat. Bovenaan wacht de directeur op ons met een hartelijke begroeting. Op een stenen tribune in het gebouw zien we voor ons een gouden deur. Het volkslied klinkt, wat we staande aanhoren en dan opent zich de deur en wordt een radio zichtbaar waaruit de stem van Soekarno klinkt, die de onafhankelijkheid uit roept. Ietwat dramatisch maar toch ook wel imposant. We krijgen uitleg over het wapen van Indonesië, de Garoeda met veel symboliek. Met de lift gaan we naar het platform op de toren vanwaar we een fenomenaal uitzicht hebben over de stad. Van stadsgrens naar stadsgrens is 70 kilometer!! Naar beneden weer en via wat trappen komen we in een enorme hal. Vier wanden van elk 80 meter zijn gevuld met diorama's over de Indonesische geschiedenis. Van de prehistorie tot de 80er jaren van de vorige eeuw. Heel veel geweld, oorlogen, onderdrukking. De Nederlanders hebben hier wel veel geweld gebruikt. Op een bepaald moment voelde ik mij toch wel wat ongemakkelijk. Ik zei dat ook tegen de directeur, maar zij zei mij: "Dit is geschiedenis, ligt achter ons. Wij moeten naar voren kijken, de toekomst in". En dat is een houding die je hier algemeen tegenkomt: niet terugkijken, maar naar voren. Het lijkt of wij als Nederlanders veel meer met ons verleden worstelen dan de Indonesiërs dat doen. Om het museum heen staat nog een wand met sculpturen gemaakt door een Balinese kunstenaar.

De Plantentuin in Bogor

Deze botanische tuin kun je in de eigenlijke zin van het woord geen museum noemen, maar het geeft wel een beeld van de vegetatie in Indonesië. Ook hier weer historische grond. In het begin van de 19e eeuw aangelegd door de gouverneur die zo nu en dan de voortdurende zorgen in Batavia wilde ontvluchten. Vandaar de naam: Buitenzorg. Zijn paleis is nu in gebruik als buitenverblijf en ontvangstpaleis van de president. Dus ook hier weer parallellen. Op de dag dat wij er waren was de president van Afghanistan op bezoek. Daar kregen we nog wat van mee toen hij met zijn gastheer door de tuin werd rondgereden. Een prachtige tuin, vol bloemen en bijzondere bomen en planten. We hadden een geweldige gids die heel veel bijzonderheden en toepassingen wist te vertellen. En prachtig orchideeën in huis en ook in de tuin. Wel bijzonder, ze hebben hier geen kassen nodig om tropische planten te kweken. Eerder schaduw en verkoeling zoeken. Er is veel water in het park, vijvers en riviertjes, dat maakt het ook een heel aangename plek. Een heerlijke oase van rust en groen en even de hectiek van Jakarta vergeten. 

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 21 november 2017 11:47

Reis Indonesië

We veren op als de naam van Simon Stevin valt. Hij blijkt de ontwerper te zijn van het kasteel van Jakarta in de VOC-tijd. En hoogst waarschijnlijk is ook het stadsontwerp van hem. Aan het woord is mevrouw Tamalia Alisjabana. Ze neemt ons mee door de ontwikkeling van de stad en vooral hoe de verschillende bevolkingsgroepen in de stad zijn gekomen met nog steeds aanwezige cultuur en architectuur in de stad. Een aantal aspecten waren voor ons al herkenbaar. Zo waren we met onze gids Hans Bonke al door de Chinese wijk Glodok gedwaald. Nauwe straatjes, rommelig, allemaal kleine handeltjes, maar vooral zulke vrolijke en vriendelijke mensen. Je wordt steeds toegelachen en de vrolijke groeten klinken overal. De oude Chinese Tempel is ook een bezienswaardigheid. Het is voor mij een beetje onbegrijpelijk wat de symbolen en riten betekenen maar het is  duidelijk dit het centrum is van de gemeenschap. Van baby's tot oude mensen, alles zit of speelt op het terrein.

Een andere wandeling bracht ons door het oudste gedeelte van Jakarta. De structuur van de stad is nog steeds herkenbaar aan het ontwerp wat Tamalia ons liet zien. De bebouwing en vooral het chaotisch verkeer is een nieuw element wat de stad wel wat chaotisch maakt. We zien prachtige gebouwen uit de 19e eeuw. Kolossale bankgebouwen en handelskantoren, vaak prachtig gerestaureerd. Erfgoed uit de koloniale periode. Wat verder naar de kust wordt het VOC-erfgoed zichtbaar. De enorme ruimtes van de werkplaatsen waar de ankers werden gerepareerd en allerlei werkzaamheden plaatsvonden die met de schepen verband hielden. Deze gebouwen zijn wel wat meer vervallen maar nog duidelijk herkenbaar. Hopelijk gaat tijdige restauratie dit erfgoed van verder verval behouden. De enorme hallen zijn nu in gebruik als feestzaal en disco's. Wat wel heel mooi bewaard is en gerestaureerd, zijn de voormalige pakhuizen van de VOC. Nu in gebruik als het maritieme museum. Ook een deel van de stadsmuur is hier nog goed zichtbaar. Weer een bewijs van de stelling dat restauratie alleen effectief is als er een bestemming voor het gebouw is. Op het terrein staat ook nog een verdedigingswerk met toren. Onze bus brengt ons dan naar een bijzondere haven. Hier liggen tientallen houten schepen aan de kade die op nog wat primitieve wijze geladen worden met stukgoed en de verbinding onderhouden tussen de verschillende Indonesische eilanden. Ik denk wel een uniek stukje maritiem erfgoed in de wereld. Op het centrale plein in de oude stad gebruiken we onze lunch in het bekende café Batavia. Inmiddels weer in het koloniale tijdperk wandelen we naar het centraal station. Ook een prachtig bouwwerk en nog steeds als station in gebruik. Als laatste in deze tour bezochten we de Portugese buitenkerk. Lag net buiten de stad vandaar de naam buitenkerk. Het is een Nederlandse kerk maar omdat er veel Portugezen achtergebleven waren, kreeg de kerk deze naam. Een werkelijk prachtig bouwwerk in zeer goede staat en nog steeds voor de eredienst in gebruik. Prachtig meubilair en wat bijzonder is, is het bedelkind boven de preekstoel. Toch wat ongebruikelijk in Protestantse kerken. Maar het hoogtepunt vond ik wel het orgel uit 1870. Een prachtige kast met heel veel pijpen, maar een externe blaasbalg. Oorspronkelijk met de hand aangedreven, maar nu met een motortje. 

Na een prachtige en interessante dag wandelen we terug naar ons hotel, terwijl we ons verwonderen over de totale verkeerschaos met honderden brommers die zich onversaagd en massaal storten op elk stukje asfalt wat maar even zichtbaar is.

Gepubliceerd in Piet blogt