HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

Item gefilterd op datum: mei 2017 - Historizon
donderdag, 11 mei 2017 10:31

VOC-dag

Gisteren wel een bijzondere dag. ’s Morgens een opa-morgen, werken aan mijn Vrolijke Opa Certificaat (VOC), ’s middags met een groep leden van de VEB in het Nationaal Archief over de VOC en ’s avonds een lezing in Doesburg over de het VOC land Zuid Afrika.

De VOC blijft toch een spannend verhaal tussen ondernemerschap, oorlog, avontuur, slavernij en wat al niet. Steeds bij dit onderwerp het gevoel dat je in een zweefmolen zit en steeds weer andere aspecten van hetzelfde onderwerp vanuit een andere gezichtshoek ziet. En dan ook nog jezelf verplaatsen in de tijd waarin het gebeurde. Een tijd met heel andere inzichten. Om een voorbeeld te noemen, aan het eind van de 16e eeuw waren er meerdere voorcampagnieën met stevige onderlinge concurrentie. Vandaag zeggen we dan: goed voor de consument, die betaalt een lage prijs voor de producten die aangeboden worden. Maar wat doet de overheid in 1602. Die organiseert kartelvorming door de oprichting van de VOC. Het is een van de voorbeelden die je steeds dwingen te schakelen tussen toen en nu. Maar juist dat houdt geschiedenis zo machtig interessant.

We deden een middag in het Nationaal Archief voor leden van de VEB. Een mooie en vooral interessante lezing van onze historicus Tristan Mostert gaf een mooi overzicht van de VOC. Best ook wel weer veel lessen. De VOC die zich oorspronkelijk wilde beperken tot handelsposten in Afrika en Azië en zeker niet uit was op koloniën. Doelstelling om zich verre te houden van de lokale of regionale politiek. Maar dat bleek onmogelijk. Men werd de politiek ingezogen. Soms vroegen landen om hulp tegen bv. de Portugezen. Maar daar stond dan wel weer iets tegenover. Bv. een monopolie op de uitvoer van specerijen. En wat dan te doen als de afspraak niet helemaal na werd gekomen. Dan sancties, maar daar heb je we weer soldaten voor nodig. Kortom het breidt zich uit. Achteraf zo herkenbaar! En de VOC registreerde alles, tot in de kleinste details. Daarom zo’n mooie tentoonstelling in het Nationaal Archief. Veel documenten en kaarten, maar ook veel voorwerpen in bruikleen van andere musea. Er hangt een kaart uit het midden van de 16e eeuw. West Europa en de Atlantische Oceaan staan er op. Die kaart is nagemeten met de huidige technieken en er komt een nauwkeurigheid uit die werkelijk verbazingwekkend is. Wat een vakmanschap, sterrenkunde was in die tijd aanwezig! In het depot van het Archief kregen we inzage in originele documenten. Scheepslijsten, inventaris, betalingen aan de bemanning. Lijsten gingen er mee met stalen van wat moest worden ingekocht op kleur en hoeveelheid. Dichter bij de VOC kun je niet komen!

’s Avonds in het prachtige stadje Doesburg verzorgde Bas Kromhout voor ons een lezing over Zuid Afrika. Hier 400 jaar relatie met Nederland. Hij gaf een prachtig overzicht van de ontwikkelingen in dat land. Van Jan van Riebeeck tot nu. En natuurlijk kwam de beroemde zoon van Doesburg: Gordon, ook langs in het verhaal. Belangrijk te zien dat hij wel waarschuwde tegen misstanden en daar ook over schreef, maar uiteindelijk hield de geschiedenis toch haar loop.

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 06 mei 2017 19:41

Paleis Het Loo

Het doet toch wel vreemd aan als je in de tuinen van het Loo opeens in de tuin des Konings een grote Franse lelie in het perk ziet liggen. Een eerbetoon van Willem III aan Lodewijk XIV? Nee zeker niet. Eerder het tegendeel. De Franse lelie komt voor in het Britse wapen. Want heel lang geleden heerste Engeland over een groot deel van Frankrijk. Denk maar aan de geschiedenis van Jeane d' Arc. En zo had Willem het recht, als koning van Engeland de Franse lelie te gebruiken.

We waren op het Loo op de laatste dag van onze reis over Oranje tegen de Zonnekoning. Nee het is geen Versailles, moet je ook niet willen vergelijken, maar wel heel aangenaam om er te zijn. Overzichtelijk maar toch ook prachtig. Ontworpen en ingericht door Daniel Marot klopt het helemaal. Barok tot in de kleinste details uiggevoerd. En in het paleis weten ze ook in alle ruimtes bloemstukken te plaatsen die volledig harmoniëren met de inrichting van die zaal.

Het was een waardige afsluiting. In dit paleis kwam de geschiedenis van Willem en Mary volledig tot z'n recht. Hun vertrekken, de schilderijen die vertellen, de familieportretten die ons hielpen om Willem III te plaatsen in de lijn van de Nassaus.

Ook van de stadhouders, koningen en koninginnen die na Willem III zijn gekomen is er een ruimte ingericht die steeds iets persoonlijks vertelt. De laatste waar een ruimte voor is ingericht is koningin Wilhelmina. Ontroerend is daar de "verzetstafel" die ze zelf heeft ingericht met foto's en aandenken van verzetstrijders uit de tweede wereldoorlog.

Met een toepasselijke princesselunch sloten we ons bezoek aan het Loo af en daarmee tevens deze mooie reis. Luc kreeg een staande ovatie voor zijn prestaties als reisleider en dat was ook echt verdiend!

Zover ik het kon waarnemen ging ieder voldaan en met een hoofd vol nieuwe indrukken weer huiswaarts.

Gepubliceerd in Piet blogt
vrijdag, 05 mei 2017 19:37

Brussel

De belangrijkste reden waarom wij Brussel hebben opgenomen in de reis is de Grote Markt. U zult zeggen: altijd mooi. Ja, maar dat het zo mooi is heeft alles te maken met Lodewijk de XIV. Zijn legers vielen in 1695 Brussel aan met een hevig bombardement op de benedenstad. We zagen een kogel hiervan nog in de binnenmuur van de Saint Nicolas kerk. De Grote Markt en honderden huizen brandden af. Direct werd het herstel ter hand genomen en binnen een paar jaar was er een nieuwe Grote Markt. Doordat er regels waren gesteld aan uiterlijk en te gebruiken materialen kreeg het het uiterlijk wat het nu heeft. Vooral de gilden presenteerden zich in prachtige versieringen die alle relatie hadden met hun beroepsgroep.

We bezochten het broodhuis, waar nu het stadsmuseum in is gevestigd. Onze gidsen lieten ons veel zien van de stadsgeschiedenis. Prachtige maquettes gaven een goed beeld van de ontwikkeling van de stad. 

Hierna de wandeling naar de bovenstad. Van oudsher het domein van de adel en het regeringscentrum. Het oorspronkelijk paleis op de Coudenberg is niet meer. Door brand grotendeels verwoest en later met de grond gelijk gemaakt. Of beter gezegd het maaiveld is aanzienlijk gestegen door al het puin wat hier kwam te liggen. Inmiddels is het een archeologische site waar de kelders en ondergrondse ruimten weer toegankelijk zijn gemaakt. Je krijgt een goede indruk van de enorme afmetingen van kapel en grote zaal. Bijzonder te bedenken dat in deze zaal ooit Karel V afstand deed van de troon leunend op Willem van Oranje. De Nassaus hadden ook een prachtig paleis in de bovenstad. Daarvan is alleen nog een stuk van de kapel over, die nu is geintegreerd in de grote biblotheek van Brussel.

Een bezoek aan de kathedraal mocht niet ontbreken. De prachtige gebrandschilderde ramen met historische taferelen. 

Bij het terugwandelen naar het centrum werd er aandacht gegeven aan de periode 1815 - 1830. De periode dat België en Nederland samen waren. Vooral 1830 is nog zichtbaar aanwezig. Ook hier weer verschil in visie. Waar Nederland spreekt over de Belgische opstand, spreken de Belgen over hun vrijheidsstrijd. De gesneuvelden worden dan ook als helden en martelaren herdacht. Het zijn juist deze confrontaties die de geschiedenis zo machtig interessant maken. En dat maakt ook dit soort reizen zo interessant omdat je die verschillende visies door lokale historici hoort vertellen.

Gepubliceerd in Piet blogt
donderdag, 04 mei 2017 23:30

4 mei in Frankrijk

We zijn op reis in Frankrijk. Vandaag 4 mei. Tijdens ons avondeten heb ik met de groep stilgestaan bij de 4 mei herdenking. Korte woorden en twee minuten stilte om 08.00 uur. Indrukwekkend en verbonden met Nederland. Even stilgestaan bij al die mensen die hun leven gaven. Velen in de strijd voor de vrijheid, maar ook burgers die hun plicht deden zoals ze dat innerlijk gedreven voelden en dat dan met de dood moesten bekopen.

We begonnen de dag in de tuinen van Versailles. De grootte, importantie en symboliek laten zich meer beleven dan beschrijven. Wat mij toch wel weer aangreep was dit. Lodewijk XIV had een minister van financiën. Deze was zeer succesvol en was zelf ook tot grote rijkdom gekomen. Hij had een paleis laten bouwen met prachtige schilderingen en een overweldigende tuinaanlag. Toen het gereed en toonbaar was gaf de minister een heel groot feest. Koning Lodewijk XIV was genodigd en eregast. Maar ....... de koning vond er wel wat van. Deze minister was wel erg hoog gestegen en waarschijnlijk voelde Lodewijk iets van jaloezie of misschien wel bedreiging. Dus de minister werd beschuldigd, gearresteerd en zat vervolgens 30 jaar in de gevangenis. Daar roemloos gestorven.

Maar Lodewijk deed meer. De architect, de kunstenaar en de tuinarchitect van de minister werden door Lodewijk overgenomen. En zo kwam Le Notre in dienst bij Lodewijk en legde de tuinen aan in Versailles. Een lastig verhaal maar het resultaat is geweldig!

Daarna reisden we naar Lille. Het eerste bouwwerk van Vauban, maar tevens zijn grootste resultaat. Van de vestingwerken is alleen de citadel over. De stadsmuren en bolwerken zijn voor het overgrote deel verdwenen bij de stadsuitbreiding. Onze gids gaf een prachtig beeld van de functie van het citadel en de rol van Vauban.

Vauban kon aan het werk gaan toen de legers van Lodewijk de stad Lille hadden ingenomen. In het begin was de bevolking erg tegen de nieuwe machthebber. De bezetting werd dan ook meer gebruikt om de bevolking onder de duim te houden dan zich op een externe vijand te richten. Maar toen bleek dat Frankrijk nu wel een grote en makkelijk toegankelijke markt was voor de producten uit Lille, toen doofde de weerstand snel uit. Niets menselijks was hun vreemd.

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 03 mei 2017 19:49

Oranje tegen de Zonnekoning

We zijn op reis met Luc Panhuysen. Aanleiding is zijn nieuwe boek Oranje tegen de Zonnekoning. De machtigste man van Europa tegen een opkomende prins in een land waar het rampjaar nog nadendert. En toch, Willem III weet door diplomatie, geduld en vooral doorzettingsvermogen een Europese coalitie te smeden die de Zonnekoning tot staan brengt. Het gevolg is wel veel oorlog en naast de machthebbers staan ook twee vestingbouwers tegenover elkaar. Vauban tegen Menno van Coehoorn. 

Het zijn deze elementen die regelmatig terugkomen op deze reis. 

We begonnen in het fort Wierickerschans. Een prachtige plek in Hollands Groene Hart. Midden in de Waterlinie. Het was in deze omgeving dat de confrontatie tussen Lodewijk en Willem begon.

We reisden door naar Namen. Wat is er de eeuwen door om de stad gevochten. Waar Maas en Sambre samenvloeien. Een poort naar Duitsland, naar Frankrijk en naar de Noordelijke Nederlanden. Hoog boven de stad de citadel. Lijkt onneembaar maar verschillende keren veroverd. Bijzonder. Afwisselend in Nederlandse en Franse handen. Afwisselend versterkt door Vauban en van Coehoorn.

We bezochten het Citadel. Een mooie presentatie over de geschiedenis van de Citadel. Daarna een tocht ondergronds in het Citadel. Wat een werk is daar verzet!

Met de bus naar Dinant en na een mooie lunch inschepen voor een vaartocht naar het kasteel van Freyr. Over de Maas door een sluis, prachtige uitzichten.

Bij het kasteel van Freyr maakten vooral de tuinen indruk. Door de bijzondere aanleg tegen een helling is de omgeving als het ware in de tuin opgenomen waardoor die veel groter lijkt. Als je boven in de tuin staat lijkt het zelfs of de Maas door de tuin stroomt. Een bijzonder kunststuk van tuinarchitectuur.

We eindigden deze dag in Reims. In het donker liep ik nog even naar de kathedraal. Prachtig verlicht en indrukwekkend!!

Gepubliceerd in Piet blogt