HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

dinsdag, 29 november 2016 22:52

Van Yogyakarta naar Semarang

Soms brandt een enkele regel zich onuitwisbaar in: "zij waren nog zo jong".

We stonden op het ereveld Kalibanteng bij Semarang. Meer dan 3000 slachtoffers van de Japanse interneringskampen. Heel veel vrouwen, maar in het hart van het veld de kinderen. Een dag oud, 3 jaar, alles even aangrijpend. Daarvoor waren we in Ambarawa geweest. Daar naast de katholieke kerk moest het kamp 8 gelegen hebben. Al gauw had onze gids Yanti iemand gevonden die ons in contact bracht met een kloosterzuster. Nog een kleine groep nonnen zorgt hier voor een basisschool en een ziekenhuis voor de allerarmsten. We werden allerhartelijkst ontvangen en meegenomen naar de tuinen achter het klooster. Daar werden ons de gebouwen gewezen waar de 2000 vrouwen en kinderen gezeten moeten hebben. Toen grote ruimten, nu onderverdeeld in kleinere vertrekken. Maar het beeld was goed te vormen. Velen die hier door ondervoeding of ziekte bezweken zijn hebben hun graf op Kalibanteng.

Het was zo'n dag dat de spreuk van Erasmus waar bewaarheid werd: Oorlog is aangenaam voor die het nooit heeft meegemaakt.

Want over oorlogen ging het veel vandaag. we reden door het gebied waar de Java oorlog gewoed heeft. In wat wij de Franse tijd noemen waren de Britten in Indonesië gekomen en hadden daar het gezag gevestigd wat enige tolerantie kende. Toen in 1816 de Nederlanders terugkwamen werd het gezag hersteld. Lokale vorsten begonnen een opstand wat leidde tot de Java oorlog. Langdurig en uitputtend. Door het aanleggen van forten op verschillende locaties wisten de Nederlanders het verzet steeds meer te breken en in 1830 gaven de laatste strijders zich over. Tot 1940 bleef het relatief rustig. Toen de Japanse bezetting waarvan we de gevolgen hebben gezien.

Na de capitulatie van de Japanners in 1945 kwam er een nieuwe fase. Ik neem maar grote stappen.

Vanaf de kerktoren schoten Indonesiërs op het kamp wat daar achter lag. Weer doden en gewonden.

De Britten kwamen om de kampen te bevrijden en de mensen naar betere oorden te brengen. Maar nu begon meteen de Indonesische vrijheidsstrijd. Een enorm monument met daaromheen heel veel oorlogsmaterieel herdenkt die eerste overwinning van de Indonesiërs op de Britten. Een monument voor de onafhankelijkheidsstrijd.  

Ook in Ambarawa staat een heel groot fort. Nu fort Willem I maar oorspronkelijk fort Ontmoeting, gebouwd in 1746. We konden er niet in, nu militair terrein, maar toen we er omheen reden kregen we een goede indruk van de enorme omvang van het fort. De naam Ontmoeting komt omdat hier de Gouverneur van Imhoff de sultan ontmoette.

Even verder langs deze weg kwamen we bij fort Willen II. Geheel gerestaureerd en zeer goed herkenbaar. Deze forten zijn in de 18e eeuw gebouwd om mogelijke invallen van Europese concurrenten (lees Engelsen) te kunnen afslaan.

Kortom we reden over een weg die van groot belang was in de VOC tijd als verbinding tussen de belangrijke haven van Semarang en de zetel van de gouverneur van dit deel van Java in Yogyakarta. 

Maar ook een weg met verhalen van oorlog, van onmenselijke interneringskampen en van graven van kinderen "Zij waren nog zo jong".  

Gepubliceerd in Piet blogt
maandag, 28 november 2016 08:27

Yogyakarta

Laat ik beginnen met te zeggen dat ik veel en veel te weinig van de geschiedenis van dit mooie en interessante land af weet. Veel meer dan een beschouwing kan het dan ook niet zijn. Intens kan ik genieten van het gezelschap waarin ik mij bevind. Niet alleen Hans Bonke maar ook de andere medereizigers weten zo veel dat ik op die manier toch heel veel mee krijg. Heerlijk.

Vanmorgen met onze bus eerst naar het gebied van het paleis van de sultan, de Kraton.

Yogyakarta was in de periode 1945 - 1949 de hoofdstad van Indonesië. Niet door Nederland erkend maar voor hier een heel belangrijk deel van hun geschiedenis.

We bezochten het fort Vredenburg. Oorspronkelijk, in de VOC tijd, heette het Rustenburg, maar na het einde van de Javaanse oorlog in 1830 kreeg het de naam Vredenburg. Nu een museum over de periode 1945 - 1949. Tegen het fort aan staat een groot monument over 1 maart 1949. Nederland dacht dat de strijd gewonnen was en de staat Indonesië geen factor van enige betekenis meer was. Maar juist toen deden de Indonesiërs een grote inval in Yogyakarta. Wel werden ze met zeer grote verliezen teruggeslagen maar ze hadden bewezen dat ze nog wel degelijk een factor van betekenis waren. De internationale druk nam toe en resulteerde uiteindelijk in de onafhankelijkheidsverklaring vanuit Nederland. Dit monument herdenkt deze gebeurtenis en met onze bus passeerden wij een ereveld waar de gesneuvelde Indonesiërs begraven liggen. Het museum in het fort bevat tal van diorama's over deze periode. ik besef ook wel dat het hun beeld van de geschiedenis is, wellicht wat eenzijdig, maar toch heel goed om dit te zien zodat we zelf met kennis uit meerdere bronnen ons een goed beeld kunnen vormen.

Al dwalend door het fort langs de diorama's drong zich de vraag bij mij op wat nu het wezenlijke verschil is tussen deze opstand of zo je wilt guerrillaoorlog en de Nederlandse Opstand in de 16e eeuw. Andere tijd, andere wapens maar uiteindelijk toch om vrijheid, om zelfbeschikking, om behoud van de eigen identiteit, om behoud van je soms eeuwenoude rechten en gebruiken. Kortom met oprechte ontroering over het leed, verdriet, angst wat aan beide zijden geweest moet zijn, denk ik dat ik dit volk toch wel een beetje begrijp.

Het paleis van de Sultan heeft prachtige, werkelijk schitterende elementen in zich. Een ongekende rijkdom.

In een grote prachtige hal was een heel groot gamelan orkest opgesteld. Dat deed mij weer denken aan het boek van Hella Haasse: Heren van de thee. Samen met een poppenspeler klonken muziek en tekst door de ruimte. Maar die taal beheers ik niet dus het verhaal ontging ons. Wel een mooie ervaring.

Toen we daarna het Waterpaleis bekeken kwam het geheel toch wel over als het toppunt van decadentie. En dan dringt zich weer een vraag op. In Europa zijn dit soort vorstenhuizen door revolutie tot een eind gebracht. Denk aan Frankrijk en Rusland. Maar hier niet. Zou het toch iets zijn dat de eeuwenlange overheersing door de Nederlanders hun juist dit symbool van hun eigen geschiedenis in het hart hebben doen sluiten. Herkenning en wellicht idealisering deed de andere kant van de medaille vervagen. Kortom weer een dag vol vragen en overpeinzingen . 

Het gebied is wel erg toeristisch. Een niet aflatende stroom van souvenir verkopers zwermt om ons heen. Verder, maar dat geldt overal in dit mooie land, wil iedereen met je op de foto. Oud en jong, schoolmeisjes en militairen, je kunt ze geen groter plezier doen dan de arm om hen heen slaan en de fotograferende vrienden hun gang te laten gaan. Ik merk dat hun enthousiasme mij ook aansteekt!

Het laatste bezoek betrof de Prambanan Tempel. Een werkelijk indrukwekkend monument vanuit het Hindoeïsme. Een groep tempels die je ook met trappen kunt beklimmen. Als bouwwerk en archeologisch monument kan ik het oprecht bewonderen maar van de betekenis en inhoud begrijp ik eigenlijk niets. Een tropische regenbui van ongekende heftigheid dwingt ons wel om het bezoek te beëindigen. we gaan terug naar ons hotel. Toen we vanmorgen vertrokken konden we de vulkaan Merapi prachtig zien liggen maar nu beneemt de regen ons alle uitzicht.

Gepubliceerd in Piet blogt
zondag, 27 november 2016 08:20

Van Bandung naar Yogyakarta

Vandaag op reis. Ruim 400 km dwars door Midden Java. We doen het met de trein. Eerste klas dat weer wel. Misschien is deze klasse er aan herkenbaar dat de stoelen wat verder uit elkaar staan. Maar verder geen luxe. Of toch wel. Stopcontacten aan boord, ze doen het, lekker om je telefoon onderweg op te laden.

Vanmorgen afscheid genomen van Dini. Ze heeft ons fantastisch geholpen de afgelopen dagen en vandaag tot in de trein. In Yogyakarta gaan we Rio ontmoeten. ik heb al contact met hem.

Deze reis door midden Java geeft mij het beeld van het land zoals ik mij dat onwillekeurig had voorgesteld. Prachtig groen, vruchtbaar. Haast niet voor te stellen dat hier hongersnood geweest is. En toch was dat zo door onze invoering van het Cultuurstelsel. De boeren werden gedwongen producten te verbouwen die ze niet kenden en waarvan ze ook niet konden leven zoals koffie. Het is ook de tijd dat groepen Javanen zich in Suriname gaan vestigen. We zijn ze daar op onze Suriname reis tegengekomen.

Intussen glijden de uitgestrekte rijstvelden langs ons heen. Geweldig om te zien die aflopende terrassen. Aan lezen kom ik weinig toe, er is zoveel te zien en steeds weer nieuwe vergezichten. Op de tussenliggende stations waar we voorbij reden stond de stationschef keurig in zijn kleurrijke uniform toe te kijken.

We komen door dorpjes en ook hier net als in de stad heel veel jonge mannen, jongens die helemaal niets doen. Vast wel willen maar er is niets.

Het landschap brengt het gesprek ook op de politionele acties. Zoals wij het zien was dat gewoon niet te winnen. Eindeloze door en door natte rijstvelden en dorpjes verscholen in een stukje wat bijna op een oerwoud lijkt. Wat moet hier aan beide kanten geleden zijn.

Eindelijk komen we aan. Het regent maar een stralende Rio ontvangt ons en brengt ons naar de bus. Een eerste rit door deze stad. Ruim 4 miljoen inwoners. Ik zeg niets over het verkeer!

Gepubliceerd in Piet blogt