HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

donderdag, 11 mei 2017 10:31

VOC-dag

Gisteren wel een bijzondere dag. ’s Morgens een opa-morgen, werken aan mijn Vrolijke Opa Certificaat (VOC), ’s middags met een groep leden van de VEB in het Nationaal Archief over de VOC en ’s avonds een lezing in Doesburg over de het VOC land Zuid Afrika.

De VOC blijft toch een spannend verhaal tussen ondernemerschap, oorlog, avontuur, slavernij en wat al niet. Steeds bij dit onderwerp het gevoel dat je in een zweefmolen zit en steeds weer andere aspecten van hetzelfde onderwerp vanuit een andere gezichtshoek ziet. En dan ook nog jezelf verplaatsen in de tijd waarin het gebeurde. Een tijd met heel andere inzichten. Om een voorbeeld te noemen, aan het eind van de 16e eeuw waren er meerdere voorcampagnieën met stevige onderlinge concurrentie. Vandaag zeggen we dan: goed voor de consument, die betaalt een lage prijs voor de producten die aangeboden worden. Maar wat doet de overheid in 1602. Die organiseert kartelvorming door de oprichting van de VOC. Het is een van de voorbeelden die je steeds dwingen te schakelen tussen toen en nu. Maar juist dat houdt geschiedenis zo machtig interessant.

We deden een middag in het Nationaal Archief voor leden van de VEB. Een mooie en vooral interessante lezing van onze historicus Tristan Mostert gaf een mooi overzicht van de VOC. Best ook wel weer veel lessen. De VOC die zich oorspronkelijk wilde beperken tot handelsposten in Afrika en Azië en zeker niet uit was op koloniën. Doelstelling om zich verre te houden van de lokale of regionale politiek. Maar dat bleek onmogelijk. Men werd de politiek ingezogen. Soms vroegen landen om hulp tegen bv. de Portugezen. Maar daar stond dan wel weer iets tegenover. Bv. een monopolie op de uitvoer van specerijen. En wat dan te doen als de afspraak niet helemaal na werd gekomen. Dan sancties, maar daar heb je we weer soldaten voor nodig. Kortom het breidt zich uit. Achteraf zo herkenbaar! En de VOC registreerde alles, tot in de kleinste details. Daarom zo’n mooie tentoonstelling in het Nationaal Archief. Veel documenten en kaarten, maar ook veel voorwerpen in bruikleen van andere musea. Er hangt een kaart uit het midden van de 16e eeuw. West Europa en de Atlantische Oceaan staan er op. Die kaart is nagemeten met de huidige technieken en er komt een nauwkeurigheid uit die werkelijk verbazingwekkend is. Wat een vakmanschap, sterrenkunde was in die tijd aanwezig! In het depot van het Archief kregen we inzage in originele documenten. Scheepslijsten, inventaris, betalingen aan de bemanning. Lijsten gingen er mee met stalen van wat moest worden ingekocht op kleur en hoeveelheid. Dichter bij de VOC kun je niet komen!

’s Avonds in het prachtige stadje Doesburg verzorgde Bas Kromhout voor ons een lezing over Zuid Afrika. Hier 400 jaar relatie met Nederland. Hij gaf een prachtig overzicht van de ontwikkelingen in dat land. Van Jan van Riebeeck tot nu. En natuurlijk kwam de beroemde zoon van Doesburg: Gordon, ook langs in het verhaal. Belangrijk te zien dat hij wel waarschuwde tegen misstanden en daar ook over schreef, maar uiteindelijk hield de geschiedenis toch haar loop.

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 01 april 2017 19:23

Stop asperges

"Stop asperges". En natuurlijk stopten we even bij een stalletje langs de weg. De eerste asperges zo van het land. We zagen ze gestoken worden.

We waren in midden Limburg met een groep uit Gouda. Zo'n twee keer per jaar organiseren wij voor de historische vereniging Die Goude een excursie. Vandaag Thorn, het witte stadje. Met fantastische gidsen gingen we na de koffie met de Limburgse vlaai op pad. Wat een verhaal. Zo'n 1000 jaar geschiedenis. 

Als je het stadje binnen loopt heb je de neiging te zeggen dit klopt niet. Zulke grote huizen, eigenlijk stadspaleizen. Maar tijdens de wandeling werd steeds meer duidelijk. Begonnen in 950 als een klooster groeide het uit tot een zelfstandige Stift. De abdes werd ook wereldlijk heerser en vele hoog adelijke families brachten hun dochters hier onder. Met veel geld en goed. De Stift groeide uit en kreeg steeds meer macht met rechtstreekse toegang tot de keizer en de paus. Het verhaal is te lang om hier te vertellen (we gaan nog een keer een streekreis hierheen maken), maar duidelijk werd wel de rijkdom. 

En toen, toen kwam Napoleon. Altijd weer Napoleon. Alle strukturen werden afgeschaft en de abdes en de dames vertrokken met huifkarren naar Essen.  Het paleis werd ontmantelt en afgebroken. Maar wat bleef was de prachtige barokke abdijkerk. Wat een juweeltje. Eeuwen geschiedenis kun je in dit gebouw lezen. Van de cripte tot het barokke hoogaltaar.

De lunch hadden we in Kasteel Baexem. Weer zo'n plek. Niet echt een heel serieus kasteel maar wel een heel bijzondere tuin en schilderingen.

Daarna een bustour met een geweldige gids door de streek. Wat een verrassingen. Landschap met de naar hartelust meanderende Ruhr en dorpjes met karakter. Wel wat verval want de jeugd trekt weg. We kwamen door Horn waar we het kasteel zagen van de graaf van Hoorne die zo dramatisch zijn hoofd verloor in Brussel.

Tijd om terug te gaan, maar wel met asperges, dat weer wel.

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 14 januari 2017 22:00

Dagtocht in Haarlem

Vandaag onze eerste activiteit in 2017. Een wandeling in Haarlem. Van Bavo naar Bavo. Wel een beetje koud en soms een buitje, maar onze gids Lard van der Pal beloofde ons warm te praten. En dat maakte hij wel waar.

We begonnen bij de oude St. Bavo in het centrum. Eigenlijk het verhaal van de reformatie. Wel heel toepasselijk in dit jaar. De kerk, oorspronkelijk een middeleeuwse katholieke kerk werd tegen het einde van de 16e eeuw door de protestanten overgenomen. En dan zie je de verandering. In de kerk werd het centrum van de eredienst verplaatst van het altaar aan de oostkant van de kerk naar het centrum van de kerk door daar de preekstoel te plaatsen. De woordverkondiging werd nu het centrale deel van de eredienst. Ook kwam er een orgel. En wat voor een! Het Müller orgel, een juweeltje. Bespeelt door de 10-jarige Mozart en later ook door Händel.

Aan de buitenkant krijgt de stadsarchitect Lieven de Keij de opdracht om de kerk een wat meer protestants aanzien te geven. En dat is hem goed gelukt zonder het middeleeuwse gebouw geweld aan te doen. Eigenlijk een heel bijzondere manier om via de architectuur een stuk geschiedenis van de stad te lezen. Alles komt samen aan het eind van de 16e eeuw wat die periode zo bijzonder maakt. Andere zienswijze op de religie (inrichting van de kerk), cultuur (het orgel), het gezag (niet de Spanjaarden via Rome, maar de plaatselijke overheid), de hondenslagerskapel die wat zegt over het dagelijks leven in de stad.

Toen was het toch wel even tijd voor een warme drank. Was ook wel nodig.

Het tweede deel van de middag ging naar de nieuwe Bavo. Toen in het midden van de 19e eeuw met de grondwet van Thorbecke er een volledige vrijheid van godsdienst kwam gingen de katholieken ook weer eigen kerken bouwen. In Haarlem resulteerde dat in de bouw van de Kathedrale Basiliek St. Bavo. 

Hoe vaak ben ik hier langs gereden op de fiets of met de auto. Eigenlijk moet ik zeggen dat ik hem nooit zo heb zien staan. Dat is toch telkens weer het wondertje met een goede gids. Wat een bouwkundig juweeltje. Eigenlijk kun je deze kerk niet met een bouwstijl benoemen. Er zijn elementen van romaans, gotisch en renaissancestijl. Maar wel in een prachtig samenvloeiend geheel. Een werkelijk kunststuk van Jos Cuypers, de zoon van Pierre. En dan de symboliek en kunst in de kerk. De ramen zijn wel glas in lood maar zijn zo ontworpen dat ze veel licht doorlaten. Prachtige tableaus in de kruisgang. Steeds een mozaïek van speciaal gebakken tegels in de Porceleijne Fles in Delft. Op de St. Jan in den Bosch na de grootste katholieke kerk van Nederland. Echt een plek om nog eens weer te keren.

Kortom een waardig begin van een nieuw Historizon jubileumjaar.  Ik had het wel weer naar m'n zin en ik was zeker niet de enige. Bedankt Lard.

Gepubliceerd in Piet blogt
vrijdag, 17 juni 2016 19:30

Koning Willem I

Huizinga sprak al over de historische sensatie. Daar waren we toch wel dichtbij toen we in het depot van het Nationaal Archief eerst dwaalden door het Archief van koning Willem I en daarna een aantal authentieke stukken ter inzage kregen. Mogelijk zijn eerste besluit op 6 december 1813 de naamsverandering van Hollandse loterij in Nederlandse loterij.

We waren de dag begonnen in het Nationaal Archief met een lezing van Jeroen Koch over koning Willem I. Deze biograaf van Willem I is niet alleen een prettig verteller maar hij nam ons ook mee in de Europese geschiedenis van die tijd zodat we Willem konden plaatsen in de tijd waarin hij leefde. Uitvoerig ging Jeroen in op de vragen waardoor het een zeer interessante dialoog werd. We gaan meer doen met Jeroen!

Na onze lunch nam een gids ons mee door de tentoonstelling over Willem I. De lezing als achtergrond, de toelichting bij de tentoonstelling en de bijzondere tentoongestelde voorwerpen brachten Willem wel heel dichtbij voor ons.

En als klap op de vuurpijl het bezoek aan het depot waar verschillende originele documenten voor ons klaar lagen.

Om wat ontspannen te eindigen deden we met een boot de Willemsvaart richting Scheveningen. Onderweg kwam uiteraard het begrip van Willem als kanalenkoning regelmatig te sprake.

Gepubliceerd in Piet blogt