HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

woensdag, 29 november 2017 06:00

Van Bandung naar Yogjakarta

We maken deze reis per trein. Comfortabel en een prachtig zicht op het Javaanse landschap. De trein vertrekt om half negen uit Bandung en is om vier uur 's middags in Yokjakarta. Toch zagen wij vanuit de trein de zonsondergang op het mooiste deel van Java.

Uit het hotel met taxi's naar het station. Gereserveerde zitplaatsen, ruim, comfortabel, airco, wat wil je nog meer. Vanuit Bandung kom je al vrij snel in het gebergte. Prachtige vergezichten, de rijstvelden op terrassen met hier en daar een eenzame werker. Java zoals je Java voorstelt.

Wel ging de trein langzamer rijden en stond al gauw langdurig stil. Verderop was een dag ervóór een grote aardverschuiving geweest.  Minder capaciteit, treinen moeten op elkaar wachten. Toen we (eindelijk) langs de plek deze onheils kwamen zagen we het natuurgeweld. Grote stukken aarde omlaag gestort, grote scheuren in de grond, bomen ontworteld. Toch wel heel indrukwekkend. Ruim 6 uur vertraging, maar iedereen in dit land neemt dat rustig op. Wanner de trein weer lang stil staat, meestal toch wel bij een station maken de mensen een wandelingetje, roken een sigaret en maken een praatje. Op een gegeven moment klinkt er een geluidssignaal en iedereen klimt weer op z'n gemak in de trein. Met een luide toeter rijdt de trein dan weer een stukje. Een warme lunch konden we krijgen in de trein en later, als troost voor de vertraging kregen we van lieftallige treinstewardessen een flesje water en een pak crackers. Zo kwam het dat wij vanuit de trein een prachtige zonsondergang zagen boven de sawa's. Prachtige kleuren die tijdens de korte schemering steeds van tint veranderen. Een prachtige treinreis. Het laatste deel in het donker. Uiteindelijk waren we om 10.00 uur in ons hotel.

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 28 november 2017 08:00

Bandung

Als je nog ergens op Java de bouwkunst uit de koloniale tijd wilt zien, dan is Bandung wel the place to be. Bekende architecten zoals Schoemaker en Aalders deden hier hun werk. In het begin van de 20e eeuw was er het voornemen om van Bandung de hoofdstad te maken. Aanzetten ervoor kun je zien. Een groot plein waaromheen de ministeries moesten komen, wat bredere straten en meer groen in de stad. Maar tegenwerking vanuit Jakarta, de beide Wereldoorlogen en de crisis, hebben ervoor gezorgd dat het plan niet geslaagd is. Maar prachtige gebouwen staan er. We waren bij de villa Isola. Prachtig gelegen tegen een heuvel. De vorm van de boeg van een schip. We konden ook binnen kijken. Was wel heel mooi. Een ander pronkstuk is het Gedung Sateh. Het gebouw ontleent zijn naam aan de zuiltjes langs de ramen met aan de uiteinden verdikkingen. Een ander hoogtepunt is de Technische universiteit. De architect liet zich inspireren door de Indische leefomgeving. Een schitterende aula met een prachtig bewerkte houten constructie konden we even binnen, dankzij de hulp van een vriendelijke beheerder. Ook ons hotel niet te vergeten, Savoy Homann. Van binnen en van buiten een prachtige architectuur. Tot in de kleinste details doorgevoerd. Zelfs de prullenbakken in de kamers zijn in stijl. Hier vlakbij het warenhuis de Vries. Eén van de eerste warenhuizen in zijn soort. En dan de Braga. Toen dé winkelstraat en dat is het nog. Op veel gebouwen een plaquette met de naam van de architect en de toenmalige functie van het gebouw. In het verlengde van deze straat het hoofdkantoor van de Java bank, nu bank Indonesia. Prachtig van structuur en rijk versierd met beeldhouwwerk. Kortom een rijke Nederlandse geschiedenis in deze stad. 's Avonds gingen we dan ook eten in restaurant uit die tijd en nu eens geen rijst, maar aardappels!

Gepubliceerd in Piet blogt
maandag, 27 november 2017 07:55

Jakarta en de 1000 eilanden

In de baai van Jakarta, wel een stukje uit de kust liggen heel veel eilanden. Het zullen er geen duizend zijn, maar wel honderden. Sommige heel klein, maar een aantal wat groter en zeer interessant. We gaan vandaag een excursie maken naar een viertal, voor ons meest interessante, eilanden. Met taxi's naar de haven. Het nodige papierwerk, maar dan trossen los en met een snelle boot vertrekken we. Eerst naar Bandari. Hier is nu een luxe resort op gevestigd en worden we met een welkomstdrankje opgewacht. De eigenaar vertelt met enige trots dat hij het enige resort heeft met nog een historische verdedigingstoren. Dat moet ik er nog bij vertellen dat deze eilanden ook een verdedigingsgordel vormen voor de haven van Jakarta. We gaan verder met een kleinere houten boot. Minder diepgang en kan daardoor de andere eilanden beter bereiken. Eerst naar het eiland Kerkhof. De naam zegt genoeg. Mensen uit de VOC-tijd die op deze eilanden overleden werden hier begraven. Eigenlijk is er weinig van de begraafplaats terug te vinden. Onze gids Dr. Hans Bonke wijst wel de plek aan waar het geweest is, maar dat is het. Wel de resten van een verdedigingstoren. Een imposant bouwwerk uit het begin van de 19e eeuw ter verdediging tegen Britse aanvallen. Een gedeelte is ingestort en ligt in het water. Dat is voor al deze eilanden een probleem, afslag door de zee. Inmiddels zijn er op deze eilanden versterkingen aangebracht om verdere afslag te voorkomen. We varen verder naar Onrust. Hier gebeurde het. Schepen legden hier aan, werden gerepareerd, goederen werden overgeslagen op kleinere boten heen en weer naar Jakarta. Vers water en voedsel aan boord. Kortom een constante drukke bedrijvigheid. Vandaar de naam Onrust. Een leuk museumpje vertelt de geschiedenis van het eiland, hoofdzakelijk aan de hand van maquettes en archeologische vondsten. Ook hier is van de VOC-tijd weinig tastbaars overgebleven. De begraafplaats voor de hoger geplaatsten. We zagen het graf van de vrouw van de "eilandbaas". Verder nog het fundament van de houtzaagmolen. Het eiland heeft veel gedaantewisselingen doorstaan. Na de VOC-tijd kwam het stoomtijdperk, wat andere voorzieningen eiste. Bij een uitbraak van cholera in het begin van de 20e eeuw dacht men dat dat kwam vanuit Mekka. Er werd voor de terugkerende bedevaartgangers een quarantaine station ingericht. Nog weer later een interneringskamp. Eerst in 1940 voor mensen met een Duitse relatie, dus ook (hoe triest wil je het hebben) uit Duitsland gevluchte Joden. Japanners sloten Nederlanders daar op. Indonesiërs hun politieke gevangenen. En nu ......... Een oase van rust. Tal van bouwsporen vertellen het verhaal. Eigenlijk best bijzonder hoe op dit kleine stukje grond de geschiedenis gestapeld ligt. Ter verfrissing werden voor ons kokosnoten open gehakt en konden we het kokoswater drinken.

De boot bracht ons verder naar het eiland Kuiper. Door de VOC gebruikt om kuipen/ tonnen te maken en ook waren hier magazijnen aangelegd voor de overslag van de goederen. We eindigden onze tocht langs de eilanden weer op Bandari waar we een heerlijke lunch kregen voorgezet. De snelle boot bracht ons vanuit de frisse rust van de eilanden weer terug naar de warme, heel drukke stad. Wat ons opviel was dat we niemand zagen zwemmen rond de eilanden. Een reden die werd opgegeven is de enorme vervuiling. Een zevental vervuilde rivieren komen in deze baai uit. Sowieso hebben we hiermee een groot probleem in Jakarta te pakken. Bij gebrek aan waterleiding en riolering wordt veel water aan de grond onttrokken. Men zei mij dat de bodem in Jakarta 20 cm per jaar daalt. Met een stijgende zeespiegel is hier wel wat aan de hand. Eén van de plannen die nu voorliggen is om de baai van Jakarta af te sluiten met een heel lange dijk. Een soort afsluitdijk maar dan vele malen langer. Tijdens onze excellente Indische maaltijd die avond hebben we er nog lang over nagepraat.

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 29 november 2017 07:51

Yokjakarta

Ook een enorme stad, maar voelt wat minder druk aan dan Jakarta. In de eerste periode van de republiek Indonesië van 1945 tot 1949 was dit de hoofdstad. Overigens nog niet door Nederland erkend. Meerdere universiteiten maken hier ook een studentenstad van. Veel kunstuitingen en ook wat meer door toeristen bezocht. 

Als eerste hadden we een exclusief bezoek aan het paleis van de president. Dit paleis was oorspronkelijk gebouwd voor de Nederlandse Regent, later Gouverneur. In die zin een prachtig stuk Nederlands erfgoed wat z'n functie heeft behouden. We kregen hier een rondleiding en bezochten het museum waar alle presidenten vanaf Soekarno worden gepresenteerd. Een mooi overzicht. Het paleis is wel heel prachtig onderhouden. Hierna staken we de straat over naar een ander stuk Nederlands erfgoed, het fort Vredenburg. Ook hier weer een fort om het machtsevenwicht tussen de Sultan en de Nederlanders te bewaken. Ook dit fort is prachtig gerestaureerd en in zeer goede staat. Het is nu in gebruik als museum over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd. Het verhaal wordt verteld in heel veel, toch wel kunstig gemaakte diorama's. 

Zoals gezegd was de macht verdeeld tussen de Nederlanders en de Sultan. Dus op weg nu naar het paleis van de Sultan. Hoewel niet zo netjes ingericht en onderhouden als het paleis van de president is het toch zeker nog in een zeer goede staat. De huidige Sultan woont hier nog, dus een deel van het complex is niet toegankelijk. De vorige Sultan die ook nog in Leiden gestudeerd heeft liet zich daar Henk noemen. Dat lijkt een klein beetje op de voor Nederlanders onuitspreekbare eigen naam van de Sultan. We werden hier rondgeleid door een Javaanse man die zoals hij zei: tegen de 90 liep (1928), maar heel goed Nederlands sprak. Had hij geleerd in de Nederlandse periode. Hij was nog druk.

's Morgens is hij hoofd van de bibliotheek en 's middags geeft hij rondleidingen. Hij heeft ook een hobby: het verzamelen van bankbiljetten uit zoveel mogelijk landen. Maar als gids deed hij het voortreffelijk. Zeer deskundig en duidelijk gaf hij uitleg over het paleis en het bijbehorende museum. Er stond nog een mooie draagstoel maar die werd niet meer gebruikt. Dit soort arbeid, het dragen van zo'n stoel, is nu bij wet verboden, zo vertelde hij. Te zwaar, te belastend voor de dragers.

Na een heerlijke lunch bezochten we het Waterpaleis van de Sultan. Zeg maar zijn ontspanningsgedeelte. Prachtig bewaard gebleven, het ziet er nog schitterend uit. Als je binnenkomt zie je twee baden. Eén voor de vrouwen en één voor de kinderen met bijbehorende kleedruimte. Het bad wordt gescheiden door een klein paleisje voor de Sultan met eigen kleedruimte en een kamer met een bed. Daar weer achter het grote privé bad van de Sultan samen met wie hij had uitgekozen van zijn vrouwen. Een bijzonder complex. 

In ons programma stond nog een bezoek aan de Hindoeïstische Prambanan Tempel. Dit vraagt echter nog wel heel veel lopen en klimmen. In onderling overleg besloten we het anders te doen. Deze tempel vanuit de bus te bekijken. Wel wat op afstand, maar toch heel goed zichtbaar. In plaats daarvan bezochten we de tempel Candi Plaosan. Niet zover daar vandaan en direct aan de weg gelegen. Een overzichtelijk complex met een aantal tempels die goed te bezoeken zijn. Steeds kom je hier het verhaal tegen van vulkaanuitbarstingen van de Merapi en aardbevingen die grote verwoestingen hebben aangericht. Steeds was intensieve restauratie nodig om dit erfgoed te behouden. Wel heel mooi gedaan.

Gepubliceerd in Piet blogt
donderdag, 23 november 2017 10:07

De musea in Jakarta

Jakarta en de musea

Verdeeld over meerdere dagen hebben we een aantal bijzondere Musea bezocht. In het algemeen gezegd is de inrichting redelijk eenvoudig en qua uitstraling en toegepaste technieken niet vergelijkbaar met wat we in Europa zien. Maar daarom niet minder aardig en zeker met een gids toch heel instructief. Bovendien zijn ze vaak gehuisvest in historische panden die op zich al heel bijzonder zijn.

Maritiem museum

Het Maritiem museum is gehuisvest in prachtig gerestaureerde VOC-pakhuizen met een heel mooie binnenplaats. Daardoor wordt je aandacht direct sterk naar het gebouw getrokken. Ook een stuk van de oude stadsmuur is hier goed zichtbaar. Waar je even je fantasie bij moet gebruiken is dat de zee in de VOC-tijd tot dicht bij de pakhuizen kwam. Nu ligt de zee toch een heel stuk weg.

De collectie van het museum bestaat uit veel modellen en foto's. Ook wel heel mooie maquettes. De meest aansprekende vond ik die van het eiland Onrust en die van het kasteel van Batavia. Zeker die van Onrust hielp erg om het eiland wat we later bezochten te begrijpen. Het museum gaat ook in op de nieuwere geschiedenis. Historische films zijn toch interessant om even naar te kijken. Op de bovenverdieping ook een kindermuseum wat met kleurrijke opstellingen de Indonesische sagen en legenden vertelt. Een stuk van de oude verdedigingswerken behoort bij het museum en is ook te bezoeken.

Historisch Museum Jakarta

Dit museum aan het centrale plein in de oude stad is gevestigd in het voormalige stadhuis. Ook een gebouw wat zeker van binnen en van buiten de aandacht trekt. Het behandelt de geschiedenis van Jakarta van de prehistorie tot de verzelfstandiging. Ontvangen door de directeur en rondgeleid door een ervaren gids kregen we een aardig beeld van deze stad. Vooral kaarten en schilderijen werkten verhelderend. Het pand kent ook een grote binnenplaats waar het erg levendig is met stalletjes. Van hier af kun je ook de historische gevangeniscellen bezoeken. 

Textiel Museum

We waren hier wat later. Uitgenodigd om een expositie te zien over geweven textiel uit Timor. Ook hier weer een prachtig pand, nu met een grote groenstrook aan de voorzijde en een heerlijke achtertuin. De vaste opstelling geeft een beeld van de traditionele textielproductie over heel Indonesië. De tijdelijke opstelling was gewijd aan de weeftechniek in Timor. Weefsters uit die streek gaven demonstraties. Werkelijke kunststukken werden geproduceerd. Een ontvangst door de directeur die onder het genot van koffie en lokale hapjes uitleg gaf over haar museum, completeerde het bezoek. 

Nationaal Monument

Beter bekend als Monas. Gebouwd in de Indonesische periode als een herinnering aan de verzelfstandiging in 1945. Imposant en op historische grond. Hier liet Daendels zijn troepen exerceren. De architectuur van het gebouw verwijst naar allerlei aspecten rond de verzelfstandiging. Wij komen na sluitingstijd, maar de hekken worden voor ons geopend en de bus mag ons voorrijden tot de trappen van het monument. Hier worden we opgewacht door onze gids die met ons de trappen op gaat. Bovenaan wacht de directeur op ons met een hartelijke begroeting. Op een stenen tribune in het gebouw zien we voor ons een gouden deur. Het volkslied klinkt, wat we staande aanhoren en dan opent zich de deur en wordt een radio zichtbaar waaruit de stem van Soekarno klinkt, die de onafhankelijkheid uit roept. Ietwat dramatisch maar toch ook wel imposant. We krijgen uitleg over het wapen van Indonesië, de Garoeda met veel symboliek. Met de lift gaan we naar het platform op de toren vanwaar we een fenomenaal uitzicht hebben over de stad. Van stadsgrens naar stadsgrens is 70 kilometer!! Naar beneden weer en via wat trappen komen we in een enorme hal. Vier wanden van elk 80 meter zijn gevuld met diorama's over de Indonesische geschiedenis. Van de prehistorie tot de 80er jaren van de vorige eeuw. Heel veel geweld, oorlogen, onderdrukking. De Nederlanders hebben hier wel veel geweld gebruikt. Op een bepaald moment voelde ik mij toch wel wat ongemakkelijk. Ik zei dat ook tegen de directeur, maar zij zei mij: "Dit is geschiedenis, ligt achter ons. Wij moeten naar voren kijken, de toekomst in". En dat is een houding die je hier algemeen tegenkomt: niet terugkijken, maar naar voren. Het lijkt of wij als Nederlanders veel meer met ons verleden worstelen dan de Indonesiërs dat doen. Om het museum heen staat nog een wand met sculpturen gemaakt door een Balinese kunstenaar.

De Plantentuin in Bogor

Deze botanische tuin kun je in de eigenlijke zin van het woord geen museum noemen, maar het geeft wel een beeld van de vegetatie in Indonesië. Ook hier weer historische grond. In het begin van de 19e eeuw aangelegd door de gouverneur die zo nu en dan de voortdurende zorgen in Batavia wilde ontvluchten. Vandaar de naam: Buitenzorg. Zijn paleis is nu in gebruik als buitenverblijf en ontvangstpaleis van de president. Dus ook hier weer parallellen. Op de dag dat wij er waren was de president van Afghanistan op bezoek. Daar kregen we nog wat van mee toen hij met zijn gastheer door de tuin werd rondgereden. Een prachtige tuin, vol bloemen en bijzondere bomen en planten. We hadden een geweldige gids die heel veel bijzonderheden en toepassingen wist te vertellen. En prachtig orchideeën in huis en ook in de tuin. Wel bijzonder, ze hebben hier geen kassen nodig om tropische planten te kweken. Eerder schaduw en verkoeling zoeken. Er is veel water in het park, vijvers en riviertjes, dat maakt het ook een heel aangename plek. Een heerlijke oase van rust en groen en even de hectiek van Jakarta vergeten. 

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 21 november 2017 11:47

Reis Indonesië

We veren op als de naam van Simon Stevin valt. Hij blijkt de ontwerper te zijn van het kasteel van Jakarta in de VOC-tijd. En hoogst waarschijnlijk is ook het stadsontwerp van hem. Aan het woord is mevrouw Tamalia Alisjabana. Ze neemt ons mee door de ontwikkeling van de stad en vooral hoe de verschillende bevolkingsgroepen in de stad zijn gekomen met nog steeds aanwezige cultuur en architectuur in de stad. Een aantal aspecten waren voor ons al herkenbaar. Zo waren we met onze gids Hans Bonke al door de Chinese wijk Glodok gedwaald. Nauwe straatjes, rommelig, allemaal kleine handeltjes, maar vooral zulke vrolijke en vriendelijke mensen. Je wordt steeds toegelachen en de vrolijke groeten klinken overal. De oude Chinese Tempel is ook een bezienswaardigheid. Het is voor mij een beetje onbegrijpelijk wat de symbolen en riten betekenen maar het is  duidelijk dit het centrum is van de gemeenschap. Van baby's tot oude mensen, alles zit of speelt op het terrein.

Een andere wandeling bracht ons door het oudste gedeelte van Jakarta. De structuur van de stad is nog steeds herkenbaar aan het ontwerp wat Tamalia ons liet zien. De bebouwing en vooral het chaotisch verkeer is een nieuw element wat de stad wel wat chaotisch maakt. We zien prachtige gebouwen uit de 19e eeuw. Kolossale bankgebouwen en handelskantoren, vaak prachtig gerestaureerd. Erfgoed uit de koloniale periode. Wat verder naar de kust wordt het VOC-erfgoed zichtbaar. De enorme ruimtes van de werkplaatsen waar de ankers werden gerepareerd en allerlei werkzaamheden plaatsvonden die met de schepen verband hielden. Deze gebouwen zijn wel wat meer vervallen maar nog duidelijk herkenbaar. Hopelijk gaat tijdige restauratie dit erfgoed van verder verval behouden. De enorme hallen zijn nu in gebruik als feestzaal en disco's. Wat wel heel mooi bewaard is en gerestaureerd, zijn de voormalige pakhuizen van de VOC. Nu in gebruik als het maritieme museum. Ook een deel van de stadsmuur is hier nog goed zichtbaar. Weer een bewijs van de stelling dat restauratie alleen effectief is als er een bestemming voor het gebouw is. Op het terrein staat ook nog een verdedigingswerk met toren. Onze bus brengt ons dan naar een bijzondere haven. Hier liggen tientallen houten schepen aan de kade die op nog wat primitieve wijze geladen worden met stukgoed en de verbinding onderhouden tussen de verschillende Indonesische eilanden. Ik denk wel een uniek stukje maritiem erfgoed in de wereld. Op het centrale plein in de oude stad gebruiken we onze lunch in het bekende café Batavia. Inmiddels weer in het koloniale tijdperk wandelen we naar het centraal station. Ook een prachtig bouwwerk en nog steeds als station in gebruik. Als laatste in deze tour bezochten we de Portugese buitenkerk. Lag net buiten de stad vandaar de naam buitenkerk. Het is een Nederlandse kerk maar omdat er veel Portugezen achtergebleven waren, kreeg de kerk deze naam. Een werkelijk prachtig bouwwerk in zeer goede staat en nog steeds voor de eredienst in gebruik. Prachtig meubilair en wat bijzonder is, is het bedelkind boven de preekstoel. Toch wat ongebruikelijk in Protestantse kerken. Maar het hoogtepunt vond ik wel het orgel uit 1870. Een prachtige kast met heel veel pijpen, maar een externe blaasbalg. Oorspronkelijk met de hand aangedreven, maar nu met een motortje. 

Na een prachtige en interessante dag wandelen we terug naar ons hotel, terwijl we ons verwonderen over de totale verkeerschaos met honderden brommers die zich onversaagd en massaal storten op elk stukje asfalt wat maar even zichtbaar is.

Gepubliceerd in Piet blogt
maandag, 05 december 2016 09:43

Van Surabaya naar Amsterdam

We hadden dan wel een historische reis maar ik was nu toch wel blij met onze hedendaagse communicatie middelen. Ons vliegtuig uit Surabaya had behoorlijk veel vertraging. Hierdoor dreigden we onze aansluitende vlucht in Jakarta te missen. Via het internet kon ik Arjan bij ons op kantoor in Nederland op de hoogte houden. Via onze agent een noodscenario ingezet en op de luchthaven van Jakarta stond een aparte bus met begeleiding voor ons klaar. Direct naar de goede terminal, via sluipwegen overal tussendoor en de aansluiting gehaald.

Het was de laatste etappe van een enerverende reis. Vanmorgen nog een wandeling gemaakt door de wijk rond ons hotel. De wijk waar de Nederlandse beter gesitueerde woonden en uitgingen. Meerdere mooie huizen herinneren nog aan die tijd.

Na een mooie afscheidslunch in het hotel vertrokken we ruim op tijd naar het vliegveld. We waren gewaarschuwd voor extreme files vanwege demonstraties. Toch geen files, dus wel heel erg vroeg op het vliegveld.

Wat een reis. Een hoofd vol indrukken. Het tolt nog door elkaar. Maar ook een niet te missen ervaring. Een beetje heeft dat land Indonesië iets van zichzelf laten zien. Voor mij is Indonesië niet meer zo maar een land, maar het is een wezenlijk onderdeel geworden van mijn geschiedenis.

Met heel veel dank aan Hans Bonke die ons op verrassende plaatsen bracht. Ons lokale team van Dini, Rio en Yanti, die in hun eigen taal dingen voor ons konden regelen die anders niet zo maar gelukt waren.

Dank ook aan de deelnemers die elk op zijn of haar wijze mij steeds weer een beetje hielpen om de geschiedenis van dit mooie land te beleven.

De vliegreis is lang en ver. Zo'n 12.000 km. Van Jakarta naar Amsterdam in één lange ruk. Maar het is het mij waard, deze ervaring, meer dan waard.

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 03 december 2016 09:28

Surabay

Weer zo'n plek, weer zo'n stad waar heden en verleden zo met elkaar in contrast zijn. Nu een mooie stad, zo vriendelijke mensen, zo hartelijk, voorkomend. Ruim, veel groen.

Met het verleden bedoel ik het najaar van 1945. Over deze periode is nog weinig bekend. Nieuw onderzoek is aangekondigd. Resultaten van dat onderzoek zullen onderstaande verder inkleuren en mogelijk bijstellen. Dat is alleen maar goed.

In 1945 kwam er een einde aan de Japanse bezetting. De voormalige kampbewaarders moesten nu de Nederlanders beschermen. Tegen de afspraken in kregen veel Indonesiërs, vooral jongeren Japanse wapens in handen. De Nederlanders kwamen terug in Surabaya. Eindelijk verlost van die vreselijke marteling in de Jappenkampen. Ze kwamen terug met het voornemen om hun leven van voor de oorlog weer op te pakken. Is het hun kwalijk te nemen dat zij na alle ellende daarnaar verlangden. Maar de wereld waarin zij kwamen was niet meer dezelfde. De Indonesiërs en zeker de jongeren wilden onder geen voorwaarde weer terug naar die oude tijden. Zelfstandigheid dat zou het zijn.

Dus de Nederlanders kwamen in de volgende ellende. Mannen werden opgepakt en in de voormalige Nederlandse sociëteit gevangen gezet, vreselijk gemarteld en vele tientallen Nederlanders kwamen daarbij om. Vrouwen en kinderen werden in de gevangenis gezet. Grote aantallen, erbarmelijke omstandigheden. Het vlagincident. Ik schreef er eerder over. Voor de Indonesiërs de geboorte van hun vlag. Een geweldig, samenbindend, heroïsch moment. Ik kan daar wel iets van begrijpen. Voor de Nederlanders een ontering van wat hun heilig was, een afscheuring van het verleden, een stap in nieuwe onzekerheid. Al deze ellende, mag ik zeggen het onrecht en geweld wat de Nederlanders werd aangedaan veroorzaakte nieuwe frustratie. Na de Japanners waren nu de Indonesiërs de vijand, misschien nog gewelddadiger. De Nederlanders, wellicht (heel erg) naïef, begrepen niet dat er nieuwe tijden waren aangebroken. De slag om Surabaya begon. De Britten probeerden de uitgebroken revolutie te stoppen. 35.000 doden waren het gevolg en de revolutie was nog springlevend. De Indonesiërs lieten zien dat ze hun leven over hadden voor hun onafhankelijkheid. Toen de Nederlanders het gezag probeerden te herstellen met wat politionele acties werden genoemd was het in feite een oorlog tegen een gewelddadige vijand. Ook daarbij zijn dramatische fouten gemaakt, wat fout is moeten we niet verdoezelen, want dan kunnen we ook niets leren. Maar deze reis deed mij wel een beetje begrijpen waar dat geweld van beide zijden vandaan kwam. Het heeft mij geleerd om nog, nog voorzichtiger te zijn met het beoordelen als ik maar van één kant het verhaal hoor.

We deden meer in deze mooie stad. We maakten wandelingen en zagen veel Nederlands erfgoed. prachtige huizen, paleizen van regeerders, panden van banken en handelsmaatschappijen. We kregen een middag gezelschap van een dame van de afdeling stadsvernieuwing van Surabaya. Ze nam ons mee naar het geboortehuis van Soekarno. Midden in een kampong. Ook weer zo'n beleving om door die steegjes te dwalen. Iedereen groet je vriendelijk, kinderen zwaaien naar je. Vervolgens naar de Nederlandse begraafplaats. Ook weer zo'n bijzondere plek. Graven van zo'n 150 jaar of langer geleden. Soms ontroerende teksten. Een enorme begraafplaats. Sommige delen totaal in verval, andere delen nog in zeer goede staat. Geiten lopen daar vrij rond.

Onze begeleidster vertelde ons dat er nu een plan ontwikkeld wordt om de goede delen wat meer bij elkaar te brengen en het vervallen deel te ruimen en te gaan inrichten als een integraal onderdeel van de kampong met onder meer een speelplaats voor de kinderen. Het is even wennen aan het idee, maar ik denk dat het goed is. We bewaren een waardevolle historische plaats en gelijktijdig geven we de kampong ruimte om met name voor de kinderen betere leefomstandigheden te realiseren. Ik heb er vrede mee.

We kregen een rondleiding door ons hotel. Een mengeling van confronterende decadentie (wel mooi, maar toch) en interessante historie. We kwamen bij het torentje waar het vlagincident plaatsvond en waren in kamer 33 waar het Brits - Nederlandse gezag zich gevestigd had. Hier vonden gesprekken plaats met de Indonesiërs. Maar de actualiteit was de gesprekken steeds ver vooruit. Het geweld was niet te stuiten.

Surabaya, er is nog veel meer te vertellen over deze interessante stad. In 1677 kwam de VOC hier en bouwde een fort. Ook hier een haat - liefde verhouding met de sultan. We gaan steeds meer herkennen.

Toen in 1740 de Chinese opstand in Jakarta werd neergeslagen trokken veel Chinezen hierheen. Maar erg hartelijk ging het niet.

Genoeg over deze interessante stad. Een waardig slotstuk van een geweldige reis.

Gepubliceerd in Piet blogt
donderdag, 01 december 2016 16:05

Van Semarang naar Surabaya

Een lange reis, deels per bus en deels per trein. Onze gids Yanti valt met onze groep van de ene verbazing in de andere. Zij is Aziatische groepen gewend en daar moet zij echt alles voor regelen tot het dragen van fototoestellen aan toe. Die mensen moet ze ook bij elke locatie moeizaam bij elkaar zoeken. Maar dat Nederlanders verantwoordelijkheid nemen voor hun persoonlijke eigendommen en zich ook eenvoudig aan afspraken houden is al een wondertje. Maar het toppunt is wel dat wij door de stad willen lopen, overal even naar binnen kijken. En dat in plaats van in een bus zitten en vanuit de raampjes foto's maken. Haar verbijstering slaat langzaam om in respect. We worden vrienden en met ons meereizend beseffen we beide dat in ons land niet alles verteld is wat wij hier hebben gedaan en dat in haar land niet alles verteld wordt wat zij hebben gedaan. Ik vind dat wel een boeiend resultaat van onze reis.

Een stuk tolweg laat ons flink opschieten en het prachtige en vooral afwisselende landschap houd mijn aandacht gevangen.

Een stop maken we in Magelang. Hier kwam een eind aan de Java oorlog waar ik eerder over schreef. We zijn bij het huis van de resident, de hoogste Nederlandse gezagdrager in dit deel van Java. Een prachtig huis met een grote overdekte veranda en een werkelijk schitterend uitzicht.

De plek waar het gebeurde is eigenlijk een kleine kamer. De schoenen moeten uit voor we naar binnen mogen. In deze kamer spraken generaal de Kock en prins Diponegoro met elkaar over het beëindigen van de oorlog. Toen het onvoldoende opschoot volgens de generaal nam hij de prins gevangen en liet hem naar Makasar brengen waar hij in ballingschap gestorven is. In de kamer hangen sterk geromantiseerde schilderijen die de gebeurtenis willen uitbeelden. Toch wel weer zo'n plek die iets van onze geschiedenis laat zien. Gezien de moeite die we moesten doen om de man met de sleutel te vinden, geen plek waar veel mensen komen. Toch wel heel fijn dat Hans Bonke deze plekken weet.

Verder gereden naar onze lunchplek in een klein parkje met waterval en riviertje en de big five als stenen dieren. Slaat nergens op maar toch origineel.

We zijn ruim op tijd op het station. De reserve tijd vanwege extreme files hadden we niet nodig. De trein brengt ons weer verder. Door het mooie Javaanse land naar onze bestemming.

En die bestemming is ook weer bijzonder. Taxi's brengen ons van het station naar het hotel Majapahit. Dat is geen naam die historici doet opveren. Maar de oorspronkelijke naam was het Oranje hotel. En ja dat was het hotel, de plek van het vlagincident in 1945. Het begin van de Indonesische vrijheidsstrijd. Hier hesen ze de vlag waar de blauwe baan was afgescheurd. Rood wit was de vlag geworden van Indonesië. Op die plek zijn we. Toch weer iets van de historische sensatie!

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 30 november 2016 16:02

Semarang

Van de steden die we bezochten vind ik deze wel de aangenaamste. Meer ruimte, schoner, wat beter onderhouden, best veel groen en toch ook wat minder druk.

Het hoofdgebouw van de Indonesische spoorwegen noemt met het gebouw met de duizend deuren. Zelf ben ik veel geweest in het hoofdgebouw van de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht. Veel heb ik door dat gebouw ge(ver)dwaald. Vol trots vertelde men mij daar dat het grootste bakstenen gebouw van Europa is en zeker het is een imposant en machtig bouwwerk. Maar dit hoofdgebouw van de spoorwegen in Indonesië is toch nog wel iets anders. Wat een prachtig, stijlvol complex. Veel glas in lood ornamenten, prachtige trappenhuizen, eindeloze gangen met aan weerzijde kamers. En inderdaad de duizend deuren (in ieder geval wel veel). Prachtig!

Zo in 1873 was men begonnen met de aanleg van een spoorweg. Vanuit Semarang, wat de belangrijkste haven was, het binnenland in. Vooral voor het transport van suiker. Het net breidde zich steeds verder uit en in 1906 werd dit hoofdkantoor gebouwd aan het toenmalige Wilhelminaplein. Na de Eerste Wereldoorlog nam het belang van Semarang langzaam af.

We zijn aan het Wilhelminaplein. Althans zo heette het in de Nederlandse tijd.

Midden op het plein staat ook weer een monument uit de Indonesische vrijheidstrijd. In oktober 1945 behaalden de Indonesiërs in de slag om Semarang een overwinning op de Japanners. Dat wordt hier herdacht. Maar ik heb mij voorgenomen om het vandaag verder niet over oorlog te hebben.

Aan het plein had de gouverneur zijn landhuis en prachtige gebouwen staan er nog steeds om het plein. Ook is daar de bisschopskerk. Een imposant gebouw met een bijzondere architectuur. Vooral de bijzondere toren valt op.

We laten ons vervolgens verplaatsen naar de oude wijk van Semarang. Maar eerst koffie met gebak in Toko Oen. Een bijzonder gezellig ingericht restaurant wat al 80 jaar door de familie Oen gedreven wordt. Ook weer zo'n juweeltje.

Na de koffie naar het station waar onze wandeling door het oude gedeelte van de stad begint. Het station zelf is ook een mooi gebouw. Hans Bonke vertelt ons over het ontstaan van de stad. De stad is gebouwd op gedurende honderden jaren aangeslibde grond vanuit de zee. Dus de stad ligt erg laag. Bij hevige regenval (en wij hebben ervaring dat een tropische bui toch nog heel wat anders is dan een plensbui in Nederland) loopt een deel van de stad en ook het station onder water. Om dit te regulieren ligt er voor het station een enorme wateropvang in de vorm van een heel grote vijver.

We lopen de oude stad in. Hier toch wel heel veel verval. Bedrijfspanden en kantoren door de Nederlanders verlaten na het midden van de vorige eeuw staan nu in alle rust te vervallen. En sommige panden maken daar haast mee.

Een prachtig monument is nog wel de Blendukkerk. Een prachtige koepelkerk uit 1793. Toch ook weer een plezier om daarin rond te lopen; de predikantenborden te bekijken en verschillende details op de foto te nemen. Tegenover de kerk staat de voormalige predikantswoning. Nu het restaurant Ikan Bakar Cianjur waar we een heerlijke lunch gebruikten. Het is wat Hans Bonke ons steeds voor houdt: restaureren heeft alleen maar zin als het gebouw daarna een bestemming krijgt. Bij leegstand in de tropen slaat het verval weer heel snel toe. De verdere wandeling door de oude stad gaf veel verval te zien. Het gebouw van de KNSM staat er nog, met de nadruk op nog. Daar tegenover het gebouw van de KPM. Niet veel beter. Door de open ramen konden we de loketten nog zien. In de groene verf, raampjes om post en pakketten door aan te geven en nog veel glas in lood. Toch wel heel jammer dat dit alles zo maar vergaat. Een verrassing was wel de geschutswerkplaats van de VOC. Heel goed als VOC gebouw herkenbaar. Tegen het gebouw aan en deels erin was nu een complete Kampong ingericht. Ook een vorm van hergebruik maar dat bedoelde ik nu ook weer niet.

Kortom een mooie en interessante dag in Semarang waarbij onze Hans Bonke ons heel veel liet zien en horen.

Gepubliceerd in Piet blogt
Pagina 1 van 2