HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

donderdag, 01 december 2016 16:05

Van Semarang naar Surabaya

Een lange reis, deels per bus en deels per trein. Onze gids Yanti valt met onze groep van de ene verbazing in de andere. Zij is Aziatische groepen gewend en daar moet zij echt alles voor regelen tot het dragen van fototoestellen aan toe. Die mensen moet ze ook bij elke locatie moeizaam bij elkaar zoeken. Maar dat Nederlanders verantwoordelijkheid nemen voor hun persoonlijke eigendommen en zich ook eenvoudig aan afspraken houden is al een wondertje. Maar het toppunt is wel dat wij door de stad willen lopen, overal even naar binnen kijken. En dat in plaats van in een bus zitten en vanuit de raampjes foto's maken. Haar verbijstering slaat langzaam om in respect. We worden vrienden en met ons meereizend beseffen we beide dat in ons land niet alles verteld is wat wij hier hebben gedaan en dat in haar land niet alles verteld wordt wat zij hebben gedaan. Ik vind dat wel een boeiend resultaat van onze reis.

Een stuk tolweg laat ons flink opschieten en het prachtige en vooral afwisselende landschap houd mijn aandacht gevangen.

Een stop maken we in Magelang. Hier kwam een eind aan de Java oorlog waar ik eerder over schreef. We zijn bij het huis van de resident, de hoogste Nederlandse gezagdrager in dit deel van Java. Een prachtig huis met een grote overdekte veranda en een werkelijk schitterend uitzicht.

De plek waar het gebeurde is eigenlijk een kleine kamer. De schoenen moeten uit voor we naar binnen mogen. In deze kamer spraken generaal de Kock en prins Diponegoro met elkaar over het beëindigen van de oorlog. Toen het onvoldoende opschoot volgens de generaal nam hij de prins gevangen en liet hem naar Makasar brengen waar hij in ballingschap gestorven is. In de kamer hangen sterk geromantiseerde schilderijen die de gebeurtenis willen uitbeelden. Toch wel weer zo'n plek die iets van onze geschiedenis laat zien. Gezien de moeite die we moesten doen om de man met de sleutel te vinden, geen plek waar veel mensen komen. Toch wel heel fijn dat Hans Bonke deze plekken weet.

Verder gereden naar onze lunchplek in een klein parkje met waterval en riviertje en de big five als stenen dieren. Slaat nergens op maar toch origineel.

We zijn ruim op tijd op het station. De reserve tijd vanwege extreme files hadden we niet nodig. De trein brengt ons weer verder. Door het mooie Javaanse land naar onze bestemming.

En die bestemming is ook weer bijzonder. Taxi's brengen ons van het station naar het hotel Majapahit. Dat is geen naam die historici doet opveren. Maar de oorspronkelijke naam was het Oranje hotel. En ja dat was het hotel, de plek van het vlagincident in 1945. Het begin van de Indonesische vrijheidsstrijd. Hier hesen ze de vlag waar de blauwe baan was afgescheurd. Rood wit was de vlag geworden van Indonesië. Op die plek zijn we. Toch weer iets van de historische sensatie!

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 30 november 2016 16:02

Semarang

Van de steden die we bezochten vind ik deze wel de aangenaamste. Meer ruimte, schoner, wat beter onderhouden, best veel groen en toch ook wat minder druk.

Het hoofdgebouw van de Indonesische spoorwegen noemt met het gebouw met de duizend deuren. Zelf ben ik veel geweest in het hoofdgebouw van de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht. Veel heb ik door dat gebouw ge(ver)dwaald. Vol trots vertelde men mij daar dat het grootste bakstenen gebouw van Europa is en zeker het is een imposant en machtig bouwwerk. Maar dit hoofdgebouw van de spoorwegen in Indonesië is toch nog wel iets anders. Wat een prachtig, stijlvol complex. Veel glas in lood ornamenten, prachtige trappenhuizen, eindeloze gangen met aan weerzijde kamers. En inderdaad de duizend deuren (in ieder geval wel veel). Prachtig!

Zo in 1873 was men begonnen met de aanleg van een spoorweg. Vanuit Semarang, wat de belangrijkste haven was, het binnenland in. Vooral voor het transport van suiker. Het net breidde zich steeds verder uit en in 1906 werd dit hoofdkantoor gebouwd aan het toenmalige Wilhelminaplein. Na de Eerste Wereldoorlog nam het belang van Semarang langzaam af.

We zijn aan het Wilhelminaplein. Althans zo heette het in de Nederlandse tijd.

Midden op het plein staat ook weer een monument uit de Indonesische vrijheidstrijd. In oktober 1945 behaalden de Indonesiërs in de slag om Semarang een overwinning op de Japanners. Dat wordt hier herdacht. Maar ik heb mij voorgenomen om het vandaag verder niet over oorlog te hebben.

Aan het plein had de gouverneur zijn landhuis en prachtige gebouwen staan er nog steeds om het plein. Ook is daar de bisschopskerk. Een imposant gebouw met een bijzondere architectuur. Vooral de bijzondere toren valt op.

We laten ons vervolgens verplaatsen naar de oude wijk van Semarang. Maar eerst koffie met gebak in Toko Oen. Een bijzonder gezellig ingericht restaurant wat al 80 jaar door de familie Oen gedreven wordt. Ook weer zo'n juweeltje.

Na de koffie naar het station waar onze wandeling door het oude gedeelte van de stad begint. Het station zelf is ook een mooi gebouw. Hans Bonke vertelt ons over het ontstaan van de stad. De stad is gebouwd op gedurende honderden jaren aangeslibde grond vanuit de zee. Dus de stad ligt erg laag. Bij hevige regenval (en wij hebben ervaring dat een tropische bui toch nog heel wat anders is dan een plensbui in Nederland) loopt een deel van de stad en ook het station onder water. Om dit te regulieren ligt er voor het station een enorme wateropvang in de vorm van een heel grote vijver.

We lopen de oude stad in. Hier toch wel heel veel verval. Bedrijfspanden en kantoren door de Nederlanders verlaten na het midden van de vorige eeuw staan nu in alle rust te vervallen. En sommige panden maken daar haast mee.

Een prachtig monument is nog wel de Blendukkerk. Een prachtige koepelkerk uit 1793. Toch ook weer een plezier om daarin rond te lopen; de predikantenborden te bekijken en verschillende details op de foto te nemen. Tegenover de kerk staat de voormalige predikantswoning. Nu het restaurant Ikan Bakar Cianjur waar we een heerlijke lunch gebruikten. Het is wat Hans Bonke ons steeds voor houdt: restaureren heeft alleen maar zin als het gebouw daarna een bestemming krijgt. Bij leegstand in de tropen slaat het verval weer heel snel toe. De verdere wandeling door de oude stad gaf veel verval te zien. Het gebouw van de KNSM staat er nog, met de nadruk op nog. Daar tegenover het gebouw van de KPM. Niet veel beter. Door de open ramen konden we de loketten nog zien. In de groene verf, raampjes om post en pakketten door aan te geven en nog veel glas in lood. Toch wel heel jammer dat dit alles zo maar vergaat. Een verrassing was wel de geschutswerkplaats van de VOC. Heel goed als VOC gebouw herkenbaar. Tegen het gebouw aan en deels erin was nu een complete Kampong ingericht. Ook een vorm van hergebruik maar dat bedoelde ik nu ook weer niet.

Kortom een mooie en interessante dag in Semarang waarbij onze Hans Bonke ons heel veel liet zien en horen.

Gepubliceerd in Piet blogt
vrijdag, 25 november 2016 17:12

Buitenzorg

De naam Buitenzorg zal wel komen van de behoefte van de gouverneur Van Imhoff om even afstand te kunnen nemen van de dagelijkse zorgen in Batavia. We kennen dat in Nederland ook wel, denk maar aan Hofwijck in Voorburg.

Vandaag uit Jakarta weg en op reis naar Bandung. De stad uit gaat best goed. Een spoorwegovergang met gesloten bomen duurt even. Het lijkt wel alsof onze bus de enige is die wacht. Velen omzeilen de slagbomen en steken rustig over. Nu ja de snelheid van de trein maakt ook geen indruk.

Maar goed we rijden met een kalm vaartje de stad uit, althans dat dacht ik. Maar een uur lang strekt de stad zich eindeloos uit. Eindeloze krottenwijken waartussen tientallen grotere en kleinere minaretten oprijzen. Als masten op een drukbevaren zee.

Eindelijk de stad uit en langzaam doemen in de verte de bergen op. En dan in Bogor, het vroegere Buitenzorg. De namen lijken niet op elkaar, maar de plaats is ook onherkenbaar veranderd. Was het oorspronkelijk het buitenhuis van de gouverneur met wat woningen voor de staf en beschermd door een fort tegen al te opdringerige inlanders, nu een stad met een miljoen inwoners en dus weer een tomeloze drukte.

Maar, goed nieuws, 's lands plantentuin is er nog en daar konden we heerlijk verpozen. We hadden prachtig weer en de vele beschutte lanen nodigden uit voor een wandeling. De lunch was ook heerlijk daar.

Waar we ook waren was het museum van de presidenten. Naast een grote zaal met levensgrote standbeelden van de presidenten was er ook voor elk van de zes gewezen presidenten een zaal ingericht en oeps opeens ben je een deel van die geschiedenis. Vele foto's met regeringsleiders van over de gehele wereld die we ook allemaal gekend hebben. In de groep ontstaat een feestelijke sfeer van herkenning.

Maar goed we moeten door. Over de Grote Postweg van Daendels naar Bandung. In zijn tijd was er geen vloot meer om de troepen te verplaatsen dus over land. Hij gebruikte de beproefde methode van herendiensten en niet presteren werd niet getolereerd. De Postweg is nog steeds niet breed dus erg snel ging het niet. Na de drukte van Bogor rijden we de bergen in. Hier veel rustiger en uitgestrekte theeplantages ontrollen zich voor ons. Een prachtig gezicht zo tegen de berghellingen op. De reis naar Bandung kost wel tijd maar we zitten hoog en droog en zien veel van dit prachtige land en hoe de mensen hier leven. 

Gepubliceerd in Piet blogt
donderdag, 24 november 2016 08:24

Indonesiƫ en Nederland

Soms is er een dag op zo'n reis dat je emoties over elkaar heen buitelen. Vandaag kwam wel heel veel langs van de relatie tussen Indonesië en Nederland. En dat juist als ook onze premier hier op bezoek is.

Eerst met onze bus naar Monas, naar het Nationaal Monument. De reis er heen is al een verrassing. Het blijft heel druk maar er ontvouwd zich langzaam maar zeker steeds meer open ruimte met veel groen en aangelegde parken. Groene longen in de stad waar je zelf ook vrolijker van wordt.

Dan Monas. een enorme pilaar met bovenop een gouden vlam. ons bezoek was aangekondigd en we werden op de trappen van het monument verwelkomt door de directeur. Een aparte ingang ging voor ons open en we mochten plaatsnemen op een tribune met voor ons een gesloten deur. De deur schoof open en een document werd zichtbaar. Indrukwekkende muziek en zang, ik denk het Indonesische volkslied, en daarna de stem van Soekarno die in 1945 de onafhankelijkheidsverklaring uitspreekt. Hier in 1945 onafhankelijk, in Nederland erkenden we dat pas jaren later na veel strijd en tot nu toe doorlopend verdriet.

Met de lift naar boven. Een beetje gênant. Ons gezelschap met geüniformeerde begeleiding kreeg voorrang en groep keurig wachtende mensen werd opzij geschoven en moesten beteuterd nog wat langer wachten. Boven een schitterend uitzicht. De stad zover je kunt kijken. Magnifiek.

Naar beneden. Een enorme hal onder het monument. Vier wanden van elk 80 meter met een aaneensluitende reeks diorama's met daarin de geschiedenis van Indonesië. Van ver voor onze jaartelling tot vrij recent. Indrukwekkend om zo, hoewel beknopt, de geschiedenis van dit land vanuit Indonesisch perspectief te zien en te horen. Maar dan. Bijna een hele wand beslaat de Nederlandse periode en het zijn allemaal oorlogen en geweld. ik ging mij steeds ongemakkelijker voelen. Een diorama van wat wij de politionele acties noemen maakte dat gevoel niet beter. Toen ik aan het eind aan onze gastheer vroeg hoe hij nu tegen ons als Nederlanders aankijkt was zijn antwoord: dit is alles geschiedenis. In andere landen in Azië en Afrika is het niet anders geweest. Laten we elkaar aankijken in het heden. Dat gaf dan weer wat rust.

Ons volgende bezoek was het paleis van de gouverneur van Jakarta. Overgenomen van onze gouverneur. We moesten ons wel langs een demonstratie worstelen. De huidige gouverneur is bij sommige groepen omstreden. Maar toen stonden we wel exclusief binnen in een prachtig paleis. Hier sprak nog wel de 18e-eeuwse glorie. Ze openden alle deuren voor ons, zelfs de werkkamer en de zetel van de gouverneur mochten worden geprobeerd.

Toen weer een ander dramatisch verhaal. De coup door de communisten in 1965. De coupplegers probeerden met een smoes de belangrijkste generaals van huis te halen en dan gevangen te nemen. Generaal Yani doorzag de smoes, gaf een soldaat een pets en liep terug zijn huiskamer in. De overvallers wisten geen andere oplossing dan hem neer te schieten. Zijn woonhuis is behouden zoals het was op die dag, de kogelgaten zijn nog zichtbaar. Een historische plek rond een dramatische episode in de geschiedenis van dit land. Fred Troost die met ons mee reist nam ons in een pakkend verhaal mee naar deze gebeurtenis.

Na de lunch toch maar iets luchtiger kost. Weer op zoek naar Nederlands erfgoed. Het voormalige Waterlooplein waar Daendels zijn troepen liet trainen. Nu een onschuldig park met een heroïsch monument voor de inlijving van Papoea Nieuw Guinea. Weer zo'n vraag over de geschiedenis.

Het huis waar Daendels aan begonnen is als zijn toch wel erg grote woning is later voltooid en staat er nog. Nu in gebruik bij de overheid.

Tenslotte de Willemskerk uit 1821. In de geest van koning Willem I om alle protestantse denominaties onder 1 dak te brengen. Binnen zie je dat ook aan de predikantenborden die uit verschillende kerken hier zijn samengebracht. De kerk stond in de steigers, maar ook hier weer die ontwapenende vriendelijkheid. Natuurlijk mochten we binnen komen. Overal kijken, naar boven op de galerij, onze meereizende musicus mocht op de piano. Een prachtig slot van deze dag in een kerk volgens de Centraal bouw.  Zo herkenbaar Nederlands. Voor mij een plek om alle emoties van deze dag een plaatsje te geven.

Gepubliceerd in Piet blogt
zaterdag, 19 november 2016 15:08

Batavia

Op het eerste gezicht lijkt het of er van het 17e en 18e eeuwse Nederlandse verleden in Jakarta niets meer over is. Maar op stap met Dr. Hans Bonke vallen we van de ene verbazing in de volgende verrassing.

Zo zagen we het huis van Gouverneur de Klerck. Zo van de straat waar elke meter gebruikt is naar prachtig groot huis met vele historische details omgeven door een grote voor- en achtertuin. Wat een pracht. De beheerder ontsloot voor ons alle ruimten, trots als hij was dat hij een groep historici uit Nederland mocht ontvangen. We moesten natuurlijk ook met hem op de foto.

Later zagen we ook het huis van Gouverneur van Imhoff. Prachtig gerestaureerd maar door hergebruik niet meer toegankelijk. Dat is trouwens wel mooi. Sinds kort is er een samenwerking tot stand gekomen tussen de overheid en een aantal particuliere bedrijven die historische panden deskundig restaureren en dan een nieuwe bestemming geven. Een prachtig initiatief wat wij in Nederland ook wel kennen onder het begrip Stadsherstel.

Een ander voorbeeld daarvan is de Ankerwerf. Een enorm gebouw wat nu in gebruik is voor feesten en partijen. Een bruiloft werd verwacht maar met Indonesische vriendelijkheid en gastvrijheid werden we naar binnen getrokken en kregen het gehele gebouw te zien.

Naar de VOC pakhuizen waar nu het scheepvaart museum in is ondergebracht. Wat een ruimten, zo prachtig gerestaureerd . Museaal kan het wel wat beter, maar het is er en de stukken zijn er.

Een verrassing is een stuk van de oude stadsmuur waartegen ook de VOC pakhuizen waren gebouwd. Op de plek zelf kom je niet zomaar zonder iemand als Hans Bonke. Het ziet er wel echt heel erg vervallen en verwaarloosd uit. Tussen de muur en de rivier is een smalle ruimte waar in onmogelijke optrekjes de meest vriendelijke mensen wonen.

We zagen de haven met de oude schepen die nog door echte dragers beladen worden. De lunch hadden we in café Batavia waar de Nederlandse vlag fier wappert.

We besloten deze dag met een bezoek aan de Portugese buitenkerk. Met stip het best bewaarde monument uit de vroege VOC tijd en nog steeds als kerk in gebruik. Het begrip Portugees heeft niets met de Portugezen zelf te maken maar in die tijd spraken veel mensen de Portugese taal en daar komt de naam vandaan.

Kortom veel meer te zien hier dan je op het eerste gezicht zou denken en er komt nog meer!

Gepubliceerd in Piet blogt
vrijdag, 18 november 2016 15:01

Jakarta, Indonesiƫ

De stad schreeuw om aandacht en krijgt die ook. De gevoelens voor deze stad buitelen over elkaar heen. Misschien wel het meeste de vriendelijkheid van de mensen in deze stad waar alles letterlijk door elkaar krioelt. Iemand in onze groep zij tegen mij: ik ben nog nooit zoveel toegelachen en toegezwaaid op een dag als hier. En dat is ook zo. 

En dan het verkeer. 24 uur per dag één grote, lange file. Brommers die overal tussendoor kruipen. De passagier ogenschijnlijk geheel ontspannen achterop. Er zijn wel verkeerslichten. Groen snapt iedereen. Oranje doet niet mee en rood is pas rood als het lang genoeg brandt. En dat merk je bij oversteekplaatsen!

Er gaan veel getallen rond over het aantal inwoners hier. Maar alle getallen liggen boven de 10 miljoen. En iedereen probeert wat te verdienen. Een ongelooflijke straathandel. Elk plekje is bezet. Op de toch al overvolle straten zetten ze een klein kraampje of karretje neer en het verkeer schuifelt er omheen.

In een zin: Een fascinerende stad.

Maar wij kwamen uiteraard voor iets anders. De geschiedenis van dit land verbonden met Nederland. Begonnen met de eerste schipvaart van Houtman tot de verzelfstandiging. We doen dat onder leiding van Dr. Hans Bonke. En hij heeft ons al verrassende ontdekkingen laten doen. Maar daar kom ik in een volgend bericht op terug.

Gepubliceerd in Piet blogt