HISTORIZON

Een terugblik naar het heden

donderdag, 01 december 2016 16:05

Van Semarang naar Surabaya

Een lange reis, deels per bus en deels per trein. Onze gids Yanti valt met onze groep van de ene verbazing in de andere. Zij is Aziatische groepen gewend en daar moet zij echt alles voor regelen tot het dragen van fototoestellen aan toe. Die mensen moet ze ook bij elke locatie moeizaam bij elkaar zoeken. Maar dat Nederlanders verantwoordelijkheid nemen voor hun persoonlijke eigendommen en zich ook eenvoudig aan afspraken houden is al een wondertje. Maar het toppunt is wel dat wij door de stad willen lopen, overal even naar binnen kijken. En dat in plaats van in een bus zitten en vanuit de raampjes foto's maken. Haar verbijstering slaat langzaam om in respect. We worden vrienden en met ons meereizend beseffen we beide dat in ons land niet alles verteld is wat wij hier hebben gedaan en dat in haar land niet alles verteld wordt wat zij hebben gedaan. Ik vind dat wel een boeiend resultaat van onze reis.

Een stuk tolweg laat ons flink opschieten en het prachtige en vooral afwisselende landschap houd mijn aandacht gevangen.

Een stop maken we in Magelang. Hier kwam een eind aan de Java oorlog waar ik eerder over schreef. We zijn bij het huis van de resident, de hoogste Nederlandse gezagdrager in dit deel van Java. Een prachtig huis met een grote overdekte veranda en een werkelijk schitterend uitzicht.

De plek waar het gebeurde is eigenlijk een kleine kamer. De schoenen moeten uit voor we naar binnen mogen. In deze kamer spraken generaal de Kock en prins Diponegoro met elkaar over het beëindigen van de oorlog. Toen het onvoldoende opschoot volgens de generaal nam hij de prins gevangen en liet hem naar Makasar brengen waar hij in ballingschap gestorven is. In de kamer hangen sterk geromantiseerde schilderijen die de gebeurtenis willen uitbeelden. Toch wel weer zo'n plek die iets van onze geschiedenis laat zien. Gezien de moeite die we moesten doen om de man met de sleutel te vinden, geen plek waar veel mensen komen. Toch wel heel fijn dat Hans Bonke deze plekken weet.

Verder gereden naar onze lunchplek in een klein parkje met waterval en riviertje en de big five als stenen dieren. Slaat nergens op maar toch origineel.

We zijn ruim op tijd op het station. De reserve tijd vanwege extreme files hadden we niet nodig. De trein brengt ons weer verder. Door het mooie Javaanse land naar onze bestemming.

En die bestemming is ook weer bijzonder. Taxi's brengen ons van het station naar het hotel Majapahit. Dat is geen naam die historici doet opveren. Maar de oorspronkelijke naam was het Oranje hotel. En ja dat was het hotel, de plek van het vlagincident in 1945. Het begin van de Indonesische vrijheidsstrijd. Hier hesen ze de vlag waar de blauwe baan was afgescheurd. Rood wit was de vlag geworden van Indonesië. Op die plek zijn we. Toch weer iets van de historische sensatie!

Gepubliceerd in Piet blogt
woensdag, 30 november 2016 16:02

Semarang

Van de steden die we bezochten vind ik deze wel de aangenaamste. Meer ruimte, schoner, wat beter onderhouden, best veel groen en toch ook wat minder druk.

Het hoofdgebouw van de Indonesische spoorwegen noemt met het gebouw met de duizend deuren. Zelf ben ik veel geweest in het hoofdgebouw van de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht. Veel heb ik door dat gebouw ge(ver)dwaald. Vol trots vertelde men mij daar dat het grootste bakstenen gebouw van Europa is en zeker het is een imposant en machtig bouwwerk. Maar dit hoofdgebouw van de spoorwegen in Indonesië is toch nog wel iets anders. Wat een prachtig, stijlvol complex. Veel glas in lood ornamenten, prachtige trappenhuizen, eindeloze gangen met aan weerzijde kamers. En inderdaad de duizend deuren (in ieder geval wel veel). Prachtig!

Zo in 1873 was men begonnen met de aanleg van een spoorweg. Vanuit Semarang, wat de belangrijkste haven was, het binnenland in. Vooral voor het transport van suiker. Het net breidde zich steeds verder uit en in 1906 werd dit hoofdkantoor gebouwd aan het toenmalige Wilhelminaplein. Na de Eerste Wereldoorlog nam het belang van Semarang langzaam af.

We zijn aan het Wilhelminaplein. Althans zo heette het in de Nederlandse tijd.

Midden op het plein staat ook weer een monument uit de Indonesische vrijheidstrijd. In oktober 1945 behaalden de Indonesiërs in de slag om Semarang een overwinning op de Japanners. Dat wordt hier herdacht. Maar ik heb mij voorgenomen om het vandaag verder niet over oorlog te hebben.

Aan het plein had de gouverneur zijn landhuis en prachtige gebouwen staan er nog steeds om het plein. Ook is daar de bisschopskerk. Een imposant gebouw met een bijzondere architectuur. Vooral de bijzondere toren valt op.

We laten ons vervolgens verplaatsen naar de oude wijk van Semarang. Maar eerst koffie met gebak in Toko Oen. Een bijzonder gezellig ingericht restaurant wat al 80 jaar door de familie Oen gedreven wordt. Ook weer zo'n juweeltje.

Na de koffie naar het station waar onze wandeling door het oude gedeelte van de stad begint. Het station zelf is ook een mooi gebouw. Hans Bonke vertelt ons over het ontstaan van de stad. De stad is gebouwd op gedurende honderden jaren aangeslibde grond vanuit de zee. Dus de stad ligt erg laag. Bij hevige regenval (en wij hebben ervaring dat een tropische bui toch nog heel wat anders is dan een plensbui in Nederland) loopt een deel van de stad en ook het station onder water. Om dit te regulieren ligt er voor het station een enorme wateropvang in de vorm van een heel grote vijver.

We lopen de oude stad in. Hier toch wel heel veel verval. Bedrijfspanden en kantoren door de Nederlanders verlaten na het midden van de vorige eeuw staan nu in alle rust te vervallen. En sommige panden maken daar haast mee.

Een prachtig monument is nog wel de Blendukkerk. Een prachtige koepelkerk uit 1793. Toch ook weer een plezier om daarin rond te lopen; de predikantenborden te bekijken en verschillende details op de foto te nemen. Tegenover de kerk staat de voormalige predikantswoning. Nu het restaurant Ikan Bakar Cianjur waar we een heerlijke lunch gebruikten. Het is wat Hans Bonke ons steeds voor houdt: restaureren heeft alleen maar zin als het gebouw daarna een bestemming krijgt. Bij leegstand in de tropen slaat het verval weer heel snel toe. De verdere wandeling door de oude stad gaf veel verval te zien. Het gebouw van de KNSM staat er nog, met de nadruk op nog. Daar tegenover het gebouw van de KPM. Niet veel beter. Door de open ramen konden we de loketten nog zien. In de groene verf, raampjes om post en pakketten door aan te geven en nog veel glas in lood. Toch wel heel jammer dat dit alles zo maar vergaat. Een verrassing was wel de geschutswerkplaats van de VOC. Heel goed als VOC gebouw herkenbaar. Tegen het gebouw aan en deels erin was nu een complete Kampong ingericht. Ook een vorm van hergebruik maar dat bedoelde ik nu ook weer niet.

Kortom een mooie en interessante dag in Semarang waarbij onze Hans Bonke ons heel veel liet zien en horen.

Gepubliceerd in Piet blogt
dinsdag, 29 november 2016 22:52

Van Yogyakarta naar Semarang

Soms brandt een enkele regel zich onuitwisbaar in: "zij waren nog zo jong".

We stonden op het ereveld Kalibanteng bij Semarang. Meer dan 3000 slachtoffers van de Japanse interneringskampen. Heel veel vrouwen, maar in het hart van het veld de kinderen. Een dag oud, 3 jaar, alles even aangrijpend. Daarvoor waren we in Ambarawa geweest. Daar naast de katholieke kerk moest het kamp 8 gelegen hebben. Al gauw had onze gids Yanti iemand gevonden die ons in contact bracht met een kloosterzuster. Nog een kleine groep nonnen zorgt hier voor een basisschool en een ziekenhuis voor de allerarmsten. We werden allerhartelijkst ontvangen en meegenomen naar de tuinen achter het klooster. Daar werden ons de gebouwen gewezen waar de 2000 vrouwen en kinderen gezeten moeten hebben. Toen grote ruimten, nu onderverdeeld in kleinere vertrekken. Maar het beeld was goed te vormen. Velen die hier door ondervoeding of ziekte bezweken zijn hebben hun graf op Kalibanteng.

Het was zo'n dag dat de spreuk van Erasmus waar bewaarheid werd: Oorlog is aangenaam voor die het nooit heeft meegemaakt.

Want over oorlogen ging het veel vandaag. we reden door het gebied waar de Java oorlog gewoed heeft. In wat wij de Franse tijd noemen waren de Britten in Indonesië gekomen en hadden daar het gezag gevestigd wat enige tolerantie kende. Toen in 1816 de Nederlanders terugkwamen werd het gezag hersteld. Lokale vorsten begonnen een opstand wat leidde tot de Java oorlog. Langdurig en uitputtend. Door het aanleggen van forten op verschillende locaties wisten de Nederlanders het verzet steeds meer te breken en in 1830 gaven de laatste strijders zich over. Tot 1940 bleef het relatief rustig. Toen de Japanse bezetting waarvan we de gevolgen hebben gezien.

Na de capitulatie van de Japanners in 1945 kwam er een nieuwe fase. Ik neem maar grote stappen.

Vanaf de kerktoren schoten Indonesiërs op het kamp wat daar achter lag. Weer doden en gewonden.

De Britten kwamen om de kampen te bevrijden en de mensen naar betere oorden te brengen. Maar nu begon meteen de Indonesische vrijheidsstrijd. Een enorm monument met daaromheen heel veel oorlogsmaterieel herdenkt die eerste overwinning van de Indonesiërs op de Britten. Een monument voor de onafhankelijkheidsstrijd.  

Ook in Ambarawa staat een heel groot fort. Nu fort Willem I maar oorspronkelijk fort Ontmoeting, gebouwd in 1746. We konden er niet in, nu militair terrein, maar toen we er omheen reden kregen we een goede indruk van de enorme omvang van het fort. De naam Ontmoeting komt omdat hier de Gouverneur van Imhoff de sultan ontmoette.

Even verder langs deze weg kwamen we bij fort Willen II. Geheel gerestaureerd en zeer goed herkenbaar. Deze forten zijn in de 18e eeuw gebouwd om mogelijke invallen van Europese concurrenten (lees Engelsen) te kunnen afslaan.

Kortom we reden over een weg die van groot belang was in de VOC tijd als verbinding tussen de belangrijke haven van Semarang en de zetel van de gouverneur van dit deel van Java in Yogyakarta. 

Maar ook een weg met verhalen van oorlog, van onmenselijke interneringskampen en van graven van kinderen "Zij waren nog zo jong".  

Gepubliceerd in Piet blogt