Project omschrijving

Reis door Groningen en Oost-Friesland over de gedenkwaardige periode rond 1572

Volgend jaar wordt in Nederland breed aandacht geschonken aan het jaar 1572 als het “begin van Nederland”. Het is een vervolg op de herdenkingen van 2018, toen het 450 jaar geleden was dat de Tachtigjarige Oorlog begon. Begon de Opstand in 1568 met de Slag bij Heiligerlee aanvankelijk met een overwinning, in de Slag bij Jemmingen in hetzelfde jaar maakte Alva korte metten met de Staatse troepen. Na de mislukte eerste aanval van Willem van Oranje, braken roerige jaren aan voor de noordelijke provincies. De komst van Alva bracht grote consternatie teweeg en de repressie werd aangescherpt, in het bijzonder gericht tegen de protestanten die in grote getale in ballingschap vluchtten. In 1571 werd in Emden een synode gehouden van alle “Gemeenten onder het Kruis” die het fundament legde voor de presbyteriaal-Calvinistische kerk in de noordelijke Nederlanden. De Emdense vluchtelingengemeente wordt sindsdien beschouwd als de “Moederkerk” van de Nederduits Gereformeerde Kerk, de Hervormde Kerk en de latere afscheidingen. In 1572 startte Willem van Oranje een tweede invasie, waarbij min of meer onbedoeld Den Briel werd ingenomen door de Geuzen. Het bleek een keerpunt te zijn en verschillende steden in Zeeland en Holland sloten zich aan bij de Opstand, waarbij familieleden van prins Willem op andere plekken de provincies binnenvielen. Ondanks vele tegenslagen, heftige oorlogsverwikkelingen en uiterst complexe internationale ontwikkelingen, betekende het jaar 1572 toch het begin van het proces dat in 1579 zou leiden tot de Unie van Utrecht in 1579 en het ‘Plakkaat van Verlatinghe’ van 1581, toen de noordelijke provincies de koning van Spanje, Filips II, als Heer der Nederlanden formeel van zijn rechten vervallen verklaarde.

De provincie Groningen (lange tijd Stad & Lande geheten) en het graafschap Oost-Friesland speelden in de beginfase van de Tachtigjarige Oorlog een belangrijke en bijzondere rol. Niet alleen begon de Tachtigjarige Oorlog met de inname van het Huis te Wedde in 1568 als ‘loopplaets’ voor de Slag bij Heiligerlee, ook de religieuze en politieke ontwikkelingen waren bijzonder. Waren verschillende variaties van de Reformatie al vroeg in Oost-Friesland bekend, in Westerwolde maakte men nog een ware “Herfsttij der Middeleeuwen” mee met een opleving van laat-middeleeuwse vroomheid. Koning Filips II nam in 1567 het zeer ingrijpende besluit om de provincie en de heerlijkheid Westerwolde van de eeuwenoude Westfaalse bisdommen Münster en Osnabrück los te maken en een nieuw bisdom Groningen te stichten, dit alles met instemming van het Vaticaan. De Groningse Martinikerk werd kathedraal en de eerste bisschop, Johannes Knijff, probeerde in Groningen een hervormingsprogramma door te voeren. Het lang koningsgezinde en katholieke Groningen enerzijds, en het vroeg-reformatorische Oost-Friesland vormen samen een bijzondere historische pendant, waarbij de politiek-bestuurlijke en kerkelijke geschiedenis sterk met elkaar in betrekking stonden.

  • Overnachten in de vesting Bourtange

  • Bezoek aan de tijdelijke tentoonstelling in de Johannes a Lasco bibliotheek in Emden over de synode in Emden van 1571

  • Bezoeken aan de Groninger Ommelanden en Oost-Friesland

In onze drie-daagse excursie zullen we de verschillende kleurschakeringen van de jaren voorafgaand aan 1572 in al haar facetten zien, waardoor de grote politieke en religieuze kwesties van die dagen duidelijk zullen worden. In het programma bezoeken we locaties die zeer illustratief zijn voor de laat-Middeleeuwse volksvroomheid, het hervormingsprogramma van bisschop Knijff (en de kerkelijk-religieuze situatie in de Ommelanden), het begin van de Tachtigjarige Oorlog, de Synode van Emden en het vroeg-reformatorische kerkinterieur in Oost-Friesland. Een uiterst boeiend gebied in de Eems-Dollardregio, dat exemplarisch is voor de eerste ontwikkelingen die uiteindelijk leidden tot het latere Nederland.

Reisinformatie

Datum: Woensdag 13 t/m vrijdag 15 oktober 2021
Prijs: € 595,- p.p. op basis van een 2-persoonskamer
€ 645,- p.p. op basis van een 1-persoonskamer
Inclusief: In deze reis zijn alle kosten voor maaltijden, gidsen, vervoer, bezoeken en overnachtingen inbegrepen
Gids: drs. J.G. (Jochem) Abbes
Hotel: Vesting Bourtange

    Inschrijven

    Via onderstaand formulier kunt u zich voor dit programma inschrijven.

    De gids

    Gids voor deze reis is de heer  Drs. Jochem Abbes.

    Jochem studeerde Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit te Groningen en is in het dagelijks leven adviseur cultuurhistorie & landschap bij de gemeente Westerwolde. Hij heeft jaren ervaring als docent, gastspreker en excursieleider en wil graag een bijdrage leveren aan de kennisverdieping van de cultuurhistorie van onze regio aan weerszijden van de rijksgrens.

    Kijk ook op zijn website: https://sisteviator.nl/