Project omschrijving

Polen: ‘Geschonden parel’ tussen Oost en West

Op maandagmorgen stappen we in Utrecht op de bus en rijden in oostelijke richting voor een bezoek van 13 dagen aan Zuid-Polen van 30 augustus tot en met 11 september 2021.

Hier in Nederland kennen wij Polen vooral als de grote groep mensen die voor werk naar ons land zijn gekomen. Poolse kentekens zijn een vertrouwd beeld op onze wegen. Dat bepaalt ook de beeldvorming van sommige Nederlanders: Polen geldt dan als een beetje een armzalig en sneu land. Een beeld dat wordt versterkt door verhalen over de grote macht van een conservatieve rooms-katholieke kerkprovincie en over een ‘enge’ regering die als ‘uiterst rechts’ geldt en almaar dwars ligt in Brussel.

Is die beeldvorming terecht? Dat is een van de vragen die we op deze reis willen gaan onderzoeken. In elk geval valt er veel meer over Polen te zeggen. De Polen waren bijvoorbeeld de eersten die zich in 1989 bevrijdden uit de greep van het Sovjet-communisme. Polen zijn harde werkers die hun land daarna in korte tijd een heel ander aanzien hebben gegeven: dat van een moderne westerse staat, wat overigens niet voor alle inwoners een verbetering betekende.

Het Florence van Polen

Polen is ook een land met een rijke cultuur en vele historische schatten. Wie Krakau binnenrijdt, ziet het met eigen ogen: het is een bruisende stad, die terecht als een van de belangrijkste cultuursteden van Europa geldt. Niet voor niets wordt het wel het ‘Florence van Polen’ genoemd. En zoals in Krakau cultuur en historie van de straten af te scheppen zijn, zo geldt dat voor vele plekken in dit mooie land.

Polen was ook het land dat de rooms-katholieke wereldkerk een niet-Italiaanse paus leverde in de persoon van Johannes Paulus II. Dat was voor het eerst sinds de Nederlander Adrianus VI in de zestiende eeuw korte tijd het pausambt bekleedde.

Lijdende natie

Maar ons bezoek aan Zuid-Polen met Krakau als middelpunt zal ons ook in aanraking brengen met een andere kant van het land. Het is niet voor niets dat de Polen zelf vaak geen positief zelfbeeld hebben: is hun land niet altijd een lijdende natie geweest, gemangeld tussen Oost en West? Zozeer zelfs dat van 1795 tot 1919 het land geheel ophield te bestaan.En dan de twintigste eeuw. Krakau is een prachtige stad die ongeschonden de Tweede Wereldoorlog doorstond. Maar op bijna een steenworp afstand – in Oświęcim (Auschwitz/Birkenau) – werden 1,5 miljoen Joden vermoord. En niet alleen Joden: de nazi’s brachten er ook een kleine twee miljoen etnische Polen om. Bovendien hielden de Russen stevig huis in het land. Een paar honderdduizend Polen werden door de Sovjets, die door handjeklap met Hitler de helft van het land in bezit hadden genomen, weggevoerd naar het oosten. Slechts een klein deel overleefde deze hel.

Polen A en Polen B

De sporen daarvan zijn tot op vandaag waar te nemen. Op 10 april 2010 stortte bij de Russische stad Smolensk een Pools regeringstoestel neer met aan boord o.a. de Poolse president Lech Kaczyński. Hij was op weg naar de herdenking van de moord in 1940 door de Russische geheime dienst op 22.000 Poolse officieren, geestelijken en intellectuelen in Katyn.De tragische vliegtuigcrash vormde niet alleen aanleiding voor het ontstaan van allerlei complottheorieën, maar droeg er ook toe bij dat de partij van de president, de centrumrechtse PIS, de wind in de zeilen kreeg en tot op vandaag de touwtjes in Warschau in handen heeft. Dit tot ergernis van wat wel ‘Polen A’ wordt genoemd: de midden- en hogere klassen van de ‘nouveau riche’ en intellectuelen. Deze moeten niets hebben van de partij van ‘Polen B’: de veelal arm gebleven plattelandsbevolking. Het is ook deze PIS, die zoveel ergernis oproept in Brussel, met name onder de West-Europese EU-leden.

Polen is overwegend vlak, maar in het zuiden zijn er ook fraaie heuvels en bergen.

Maandag 30 augustus: We stappen ’s morgens in Utrecht in de bus die ons deze eerste dag al een aardig eind richting Polen brengt. Reisdoel is het Oost-Duitse Leipzig, waar we tegen de avond hopen te arriveren. Na het diner maken we een stadswandeling door de stad, waar Johann Sebastian Bach ooit werkte als cantor in de beroemde Thomaskirche. Leipzig is ook de stad die een belangrijke rol speelde in de omwenteling in de DDR in 1989.

Dinsdag 31 augustus: Vandaag is Wrocław, de vierde stad van Polen, het reisdoel. Onderweg leggen we eerst aan in de grensplaats Görlitz aan de rivier de Neisse. Aan de overzijde ligt het Poolse Zgorzelec, dat tot 1945 het oostelijke stadsdeel van Görlitz vormde. We maken een wandeling door beide steden, bezien de prachtige historische bouwwerken en proeven ook al iets van het verschil tussen West- en Oost-Europa.

We rijden door naar Wrocław, waar we het diner gebruiken en overnachten. Wellicht is er voor die tijd nog even gelegenheid voor een korte avondwandeling. Bijvoorbeeld door het fraaie, ’s avonds met gaslantaarns sprookjesachtig verlichte oudste deel van de stad, het eiland Ostrów Tumski.

Woensdag 1 september: We beginnen de dag met een stadswandeling door het oude centrum van Wrocław, waar veel barokke architectuur nog herinnert aan de tijd van de Habsburgers. We bekijken o.m. de oude Markthal, de universiteit en de kathedraal van St. Johannes de Doper.

Na de lunch reizen we verder richting Krakau, waar we dineren en de komende twee dagen verblijven. Op weg daarheen vertelt Peter Bergwerff over de historie van deze fraaie stad en over de actuele politieke situatie in Polen.

Donderdag 2 september: Vandaag gaan we (een deel van) Krakau verkennen: de omgeving van het Stare Miasto, het eeuwenoude plein in het historische, maar tegenwoordig ook hippe hart van de stad. ‘Kraków’ heet de stad overigens in het Pools en de Polen spreken dat uit als ‘ˈkrakuf’.

We bezoeken het Koninklijk Paleis en de Wawel kathedraal, waar de Poolse koningen werden gekroond. In de kelders liggen vooraanstaande kunstenaars en politieke leiders begraven. Onder hen ook president Lech Kaczyński, die in 2010 omkwam bij het vliegtuigongeluk bij Smolensk. Dat hij en zijn vrouw hun laatste rustplaats hier hebben gekregen, is politiek omstreden. Hun graf is een bedevaartsplaats geworden voor aanhangers van de regeringspartij PIS. Tegenstanders vinden het een ontwijding van de kathedraal.

We doorkruisen vervolgens het oude centrum met o.a. de markt, de Mariakerk en de lakenhallen (het oudste warenhuis van Polen), het standbeeld van de Poolse schrijver Adam Miskiewicz en de Jagiellonen Universiteit.

We nemen ook een kijkje in het bijzondere Jugendstilcafé Jama Michalika.

‘s Middags spreken we (onder voorbehoud) met een Poolse politicus, een jurist en een Nederlandse correspondent over de actuele situatie in Polen, de relatie met de EU en de positie van de rechterlijke macht. Die is volgens velen niet onafhankelijk meer en dat vormt een van de hete aardappels in de relatie met de rest van de EU.

‘s Avonds wonen we een pianorecital bij in de Chopin Concerthal aan het Marktplein. Frédéric Chopin was een Pool (met een overigens zeer boeiende levensgeschiedenis, waarover u dan inmiddels onderweg al meer gehoord heeft).

Vrijdag 3 september: De Sudeten-Duitse industrieel Oskar Schindler redde in de Tweede Wereldoorlog honderden Joodse inwoners van Krakau van de ondergang door hen te werk te stellen in zijn emaillefabriek.

Vandaag brengen we een bezoek aan die fabriek die nu is ingericht als museum en waar het verhaal van Schindlers optreden op indrukwekkende wijze wordt verbeeld.

Daarna gaan we naar de Joodse wijk Kazimierz, eeuwenlang het huis van de grootste Joodse gemeenschap van Europa. Nu is het vooral een kunstenaarswijk.

‘s Middags is er vrije tijd om op eigen gelegenheid Krakau verder te verkennen of een bezoek te brengen aan een van de stedelijke musea.

‘s Avond dineren we in Kazimierz in een Joods restaurant onder de klanken van klezmermuziek.

De Joodse wijk Kazimierz.

Zaterdag 4 september: We verlaten Krakau en trekken verder naar het zuiden. Einddoel is Bielsko-Biała (spreek uit: ˈbʲɛlskɔ ˈbʲawa), een middelgrote dubbelstad in de ooit Duitse provincie Silezië.

Maar eerst brengen we een bezoek aan Nowa Huta. Dit stadsdeel van Krakau werd tijdens de communistische periode gebouwd volgens de uitgangspunten van het socialistisch realisme en diende als modelstad.

Een half uurtje rijden verder bereiken we de wereldberoemde zoutmijn in Wieliczka. Hierin dalen we af met de lift om een deel van de 300 km aan gangen, ondergrondse meren, grotten en zoutkamers, uit zout gebeeldhouwde kunstwerken en kapellen te bekijken. Als meesterwerk geldt de in zout uitgehouwen kapel van de Heilige Kinga, patrones van de zoutwerkers.

Na afloop rijden we een deel van de ‘houten architectuurroute’, onderdeel van de Werelderfgoedlijst, en zetten dan koers naar Bielsko-Biała. Bielsko-Biała ligt aan de voet van het meest westelijke deel van het Beskidengebergte, dat zich uitstrekt van Zuid-Polen, via Tsjechië en Slowakije tot in Oekraïne. Bielsko (Duits: Bielitz) was vroeger een Duitse stad, maar na de Tweede Wereldoorlog zijn vrijwel alle Duitsers er weggetrokken. Biała, aan de andere oever van de gelijknamige rivier, was Pools. Tegenwoordig vormen beide gedeelten een dubbelstad met een fraai historisch centrum, die steeds meer toeristen trekt. Ook kunnen we hier de lucht van verandering opsnuiven die de stad na 1989 van een grauwe, eenvormige Sovjet-stad veranderde in een dynamische westerse plaats.

Zondag 5 september: In Bielsko-Biała, dat de komende drie dagen onze uitvalsbasis vormt, bevindt zich ook een sterke concentratie van de kleine lutherse minderheid in het land. Twee historische kerkgebouwen getuigen hiervan. Voor wie dat wil is er gelegenheid een dienst in de 17e-eeuwse Lutherse kerk in het stadsdeel Biała te bezoeken. Na afloop gebruiken we de lunch in een gebouw van deze gemeente en is er gelegenheid om in gesprek te gaan met de gemeenteleden.

‘s Middags stappen we in de bus naar Salmopol, een bergdorpje in de Beskiden, waar we kennismaken met de flamboyante lutherse predikant Jan Byrt van de plaatselijke gemeente daar. Hij runt daar o.m. een conferentie/vakantieverblijf, waar kinderen van minder bedeelde gezinnen uit de grote steden gratis verblijf krijgen aangeboden. De predikant nam ook het initiatief tot de bouw van een ‘Europees altaar’, midden in de bergen, dat bestaat uit stenen afkomstig uit alle landen van de Europese Unie. We wandelen daar via een goed begaanbare route naartoe. Op de terugweg worden we in de bergwoning van een van Byrts gemeenteleden ontvangen voor een traditionele Poolse barbecue.

Maandag 6 september: Vandaag brengen we een bezoek aan het voormalige KZ-lager Auschwitz en het nabijgelegen Birkenau. De naam Auschwitz staat symbool voor de gruwelijke verschrikkingen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in dit en andere nazi-kampen hebben plaatsgevonden. Een bezoek aan het kamp, dat bijna geheel in oorspronkelijke staat is gebleven, laat bij elke bezoeker een indruk na die haar of hem altijd zal bijblijven. Onderweg verdiepen we ons in de feitelijke gebeurtenissen in deze periode van de westerse geschiedenis, maar staan we ook stil bij de grote menselijke en filosofische vragen die zij hebben opgeroepen en nog steeds oproepen.

Het KZ-Lager Birkenau, waar de treintransporten voor Auschwitz eindigden.

Op de terugweg geeft een concertpianist in het uit de dertiende eeuw daterende kasteel van Psczyna speciaal voor onze groep een pianorecital.

‘s Avonds is er gelegenheid de film The Pianist van Roman Polanski te bekijken, waarin wordt beschreven hoe de Pools-Joodse pianist Władyslaw Szpilman de verschrikkingen van de Holocaust overleefde.

We overnachten in Bielsko Biala.

Dinsdag 7 september: Vandaag staan we in het bijzonder stil bij de rol van de machtige Poolse Rooms-Katholieke Kerk. Daartoe bezoeken we twee plekken waar die positie sterk tot uitdrukking komt. Allereerst gaan we op weg naar Wadowice, de geboorteplaats van paus Johannes Paulus II, een kleine stad die is uitgegroeid tot een waar bedevaartsoord. We bezoeken hier de kerk waar de paus jarenlang optrad, alsook zijn tot museum ingerichte woonhuis.

‘s Middags passeren we het plaatsje Wilamowice. Daar wordt door een klein aantal inwoners nog een oude taal gesproken: het Wymysöryś. Deze taal is verwant aan het Vlaams en Nederlands en gaat terug op de vestiging in dit gebied van Vlaamse arbeiders. We hebben een gesprek met een jongere die zich in deze taal heeft bekwaamd.

Woensdag 8 september: Vanuit Bielsko-Biała zetten we koers naar Częstochowa. Het wereldberoemde beeld van de Zwarte Madonna trekt hier jaarlijks duizenden bedevaartgangers.

Na de lunch rijden we richting het westen. Ons einddoel is Legnica.

Donderdag 9 september: Vanmorgen wacht ons een interessant bezoek aan de vredeskerken in Jawor en Świdnica. Deze kerken mochten na de Vrede van Westfalen in de tweede helft van de 17e eeuw door de lutheranen in Silezië gebouwd worden. De katholieke Poolse vorsten gaven hiervoor toestemming, niet zozeer uit religieuze tolerantie maar om rijke protestantse handwerkslieden te colporteren. Die zorgden voor economische bedrijvigheid en brachten belasting in het laatje.

’s Middags steken we de grens over en komen we aan in het ten zuiden van Berlijn gelegen Potsdam.

Vrijdag 10 september: We blijven vandaag in Potsdam. Deze stad dankt zijn bekendheid o.a. aan de Conferentie van Potsdam in 1945, waar de geallieerde overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog de toekomst van Duitsland bepaalden. We bezoeken vandaag de Cecilienhof, waar de conferentie plaatsvond. Maar er zijn veel meer bezienswaardigheden in Potsdam. Bijvoorbeeld de Hollandse Wijk, in opdracht van koning Frederik Willem aangelegd tussen 1734 en 1742 door Hollandse werklieden. De koning had er graag een permanente Nederlandse kolonie willen vestigen, maar dat is nooit gelukt. Interessant is ook de Glieneker Brücke over de rivier de Havel, die Potsdam van Berlijn scheidt. Op deze ‘spionnenbrug’ werden tijdens de Koude Oorlog met enige regelmaat spionnen uitgewisseld tussen Rusland en het Westen.

De middag kunt naar eigen wens invullen.

Een van de straten van het Holländisches Viertel In Potsdam.

Zaterdag 11 september: Onze laatste dag. We rijden vandaag terug naar Utrecht, waar we tegen de avond hopen te arriveren. Onderweg is er alle gelegenheid om met elkaar de verschillende aspecten van deze boeiende reis te evalueren.

In de reizen van kontekstreizen.nl ligt de nadruk op de actualiteit. Actuele ontwikkelingen in de te bezoeken landen of plaatsen bezien we tegen hun historische achtergrond en we gaan op zoek naar levensbeschouwelijke, ideologische of religieuze verbanden.

Uiteraard bezoeken we de plekken die daarin een rol spelen. Maar we spreken ook met deskundigen, wetenschappers, journalisten of ervaringsdeskundigen ter plaatse.

Zo plaatsen we het thema van de reis in samenhang, in context. Journalistieke ontdekkingsreizen: op zoek naar het verhaal achter de actualiteit en naar de verbanden tussen heden en verleden.

Inhoudelijk tekent Peter Bergwerff voor onze reizen. Hij is journalist, bezocht zo’n 60 landen en was onder meer 20 jaar lang hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad, een christelijke krant. Uitgangspunt voor zijn benadering is dan ook de christelijke traditie, maar wel steeds met een open oog voor andere levensbeschouwelijke visies en ook in gesprek daarmee.

In februari 2020 verbleef Peter Bergwerff enkele dagen in Polen. Hij bereidde er de reis naar dit land voor, die hij in september 2021 samen met Annemiek Biermans voor kontekstreizen.nl hoopt te leiden. Enkele indrukken legde hij vast. Lees ze hier:

Annemiek Biermans begeleidt de reizen organisatorisch. Met de niet-aflatende nieuwsgierigheid van de historicus die zij is, gaat zij enthousiast op pad. Het coördineren is haar op het lijf geschreven en zij zorgt dan ook nauwgezet voor een prettig verloop van de reis.

Samen hebben Annemiek en Peter een jarenlange ervaring op het gebied van reizen met inhoudelijke meerwaarde. ’Reizen’, zoals ze het zelf graag typeren, ‘met een verhaal’.

De zakelijke en financiële organisatie van kontekstreizen.nl is in de vertrouwde handen van Historizon in Veenendaal. Ook de reisvoorwaarden van Historizon zijn van toepassing. En dat geldt niet minder voor het karakter, de sfeer en de kwaliteit die de reizen van deze organisatie altijd hebben gekenmerkt.

Reisinformatie

Datum: 30 augustus t/m 11 september 2021
Prijs: 2-pers.kamer € 2.245,- p.p.
1-pers.kamer € 2.495,- p.p.
Inclusief: In de prijs van deze geheel verzorgde reis zijn alle reis- en verblijfskosten, toegangsprijzen en kosten van de maaltijden inbegrepen.
Exclusief: Reis – en annuleringverzekeringen
Reisleiders: Peter Bergwerff en Annemiek Biermans
Samenvatting: Polen: ‘geschonden parel’ tussen Oost en West: 13-daagse busreis naar Zuid-Polen van 30 augustus t/m 11 september 2021 met bezoeken aan o.m. Leipzig, Wrocław, Krakau, Wieliczka, Bielsko Biała, het Beskidengebergte, Auschwitz-Birkenau, Wadowice en Potsdam.

Voor meer informatie over reis en programma kunt u een e-mail sturen naar info@historizon.nl of bel +31 (0)88 6360200.

    Inschrijven

    Via onderstaand formulier kunt u zich voor dit programma inschrijven.