Italië tussen twee oorlogen

Het Interbellum, de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, was een tijd van politieke en sociale onrust in Europa, waarin Italië een cruciale rol speelde. Het land onderging ingrijpende veranderingen onder de leiding van Benito Mussolini en zijn fascistische regime. Mussolini’s opkomst naar macht en de vorming van het fascistische Italië waren een weerspiegeling van de politieke turbulentie en sociale ontevredenheid die in heel Europa heerste na de Eerste Wereldoorlog.

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 bleef Italië aanvankelijk neutraal. Nadat de geallieerde mogendheden bij het verdrag van Londen royale gebiedsuitbreiding hadden toegezegd, verklaarde Italië in mei 1915 de oorlog aan Oostenrijk-Hongarije en in augustus 1916 ook aan Duitsland. In militair opzicht was de oorlog geen succes, maar bij het Verdrag van Saint-Germain werd Italië beloond met Istrië en Triëst, Zadar (Zara) in Dalmatië en geheel Zuid-Tirol. De kwestie Zuid-Tirol bleef vervolgens de Italiaans-Oostenrijkse betrekkingen belasten. Fiume (Rijeka), dat aanvankelijk tot vrijstaat was verklaard, werd in 1919–1920 eigenmachtig door de dichter-politicus Gabriele d’Annunzio voor Italië bezet.

Benito Mussolini

Na de oorlog was Italië in een onstabiele situatie terechtgekomen. In oktober 1922 kwam Benito Mussolini, leider van de Partito Nazionale Fascista, na een mars op Rome aan de macht, daarbij niet tegengewerkt door koning Victor Emanuel III. In de daaropvolgende jaren veranderde Mussolini het koninkrijk Italië in een totalitaire, fascistische staat, waarvan hijzelf ‘Il Duce’ (de leider) was. Het fascisme omarmde een mengeling van ultranationalisme, corporatisme en antidemocratische ideologieën. Mussolini’s bewind kenmerkte zich door politieke onderdrukking, censuur, en het gebruik van geweld om oppositie te onderdrukken.
De koning voelde wel wat voor samenwerking met Mussolini, die beloofde voor orde en efficiëntie te gaan zorgen. Daarom benoemde hij de fascistische leider tot premier. Op deze manier werkte hij echter Mussolini’s machtsovername in de hand.

Deze video vertelt in kort bestek de geschiedenis van de opkomst van Mussolini en het fascisme in Italië.

bron: Geschiedenis in Beweging (YouTube)

Architectuur

Het fascistische gedachtengoed kwam terug in de architectuur. Anders dan in nazi-Duitsland had weliswaar Italië geen overkoepelende ‘fascistische’ architecturale huisstijl, maar de architectuur is die periode is weldegelijk herkenbaar in het straatbeeld.

Sommigen architecten ontwierpen eerder neoklassiek en decoratief, anderen hadden een monumentale stijl, terwijl de rationalisten vooral lonkten naar het internationale modernisme à la Le Corbusier, Ludwig Mies van der Rohe en Walter Gropius. Vooral die rationalistische gebouwen, bijvoorbeeld van Giuseppe Terragni of Marcello Piacentini, behoren tot het kanon van de moderne architectuur. Die variatie aan stijlen zou de aantrekkingskracht van jonge architecten tot het regime van Mussolini kunnen verklaren: ze kregen niet alleen grote ontwerpopdrachten, maar ook creatieve beweegruimte.

Rome

In Rome zijn verschillende monumentale gebouwen en structuren te vinden die herinneren aan het interbellum en het fascistische tijdperk onder Mussolini:

  1. Palazzo della Civiltà Italiana (Palazzo della Civiltà del Lavoro) – Ook bekend als het ‘Colosseo Quadrato’ vanwege zijn gelijkenis met het Colosseum, is dit monumentale gebouw een icoon van het fascistische architectuur. Het werd gebouwd in 1940 en diende als tentoonstellingsruimte voor het E42-wereldtentoonstelling, die echter nooit plaatsvond vanwege de Tweede Wereldoorlog.
  2. Palazzo dei Congressi – Dit congrescentrum, gelegen in de wijk Eur, werd gebouwd als onderdeel van het project voor de wereldtentoonstelling van 1942. Het ontwerp is typerend voor de rationalistische architectuur die populair was tijdens het fascistische regime.
  3. Foro Italico – Voorheen bekend als het Foro Mussolini, is dit een sportcomplex in Rome dat in opdracht van Mussolini werd gebouwd. Het omvat verschillende sportfaciliteiten, waaronder het Stadio dei Marmi met zijn karakteristieke marmeren standbeelden.
  4. EUR-district (Esposizione Universale di Roma) – Dit gebied, ontwikkeld tijdens het fascistische regime, omvat een groot aantal monumentale gebouwen en pleinen die bedoeld waren om de grootsheid van het fascistische Italië te demonstreren. Enkele opmerkelijke structuren zijn het Palazzo della Civiltà Italiana, het Palazzo dei Congressi en het Palazzo della Farnesina.
  5. Palazzo Venezia – Hoewel dit gebouw zelf niet specifiek gebouwd is tijdens het fascistische tijdperk, speelde het een belangrijke rol als het hoofdkwartier van Mussolini’s fascistische regering. Het was vanuit dit paleis dat Mussolini toespraken hield en zijn beleid aankondigde.

Deze monumenten belichamen de architecturale en ideologische aspiraties van het fascistische regime in Italië tijdens het interbellum en dienen als herinneringen aan deze turbulente periode in de Italiaanse geschiedenis.

Historizonreis naar Rome – over Italië in het Interbellum

Bekijk Rome vanuit een andere invalshoek, met Hadelinde Brugge

Meer weten over Italië en het fascisme in het Interbellum?

Mussolini's Italy

Beknopte boekenlijst

Artikelen

Video’s

Wat is fascistische architectuur?

bron: Encre et Aquarelle (YouTube)

Ben Maedes, Building 2016: Mussollini Monuments Modernism & Marble

Bekijk de uitgebreide film (ca. 1,5 uur) over het Italië van Mussolini.

bron: Godburn (YouTube)